Πώς η «ψηφιακή οργή» και η απαίτηση για εξοντωτικές ποινές στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, «κλείνουν το μάτι» στον αυταρχισμό
«Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης έδωσαν το δικαίωμα να μιλάνε σε λεγεώνες ηλιθίων που άλλοτε δεν μίλαγαν παρά μόνο σε μπαρ, αφού είχαν πιει κανένα ποτήρι κρασί, χωρίς να βλάπτουν την κοινότητα… Τότε, τους σώπαιναν αμέσως, ενώ τώρα έχουν το ίδιο δικαίωμα να μιλάνε με έναν κάτοχο βραβείου Νόμπελ. Είναι η εισβολή των ηλιθίων».
Η ρήση του Ουμπέρτο Έκο το 2015 δεν ήταν μια σνομπ «ακαδημαϊκή» διαπίστωση, αλλά μια προφητική προειδοποίηση για το πώς η «κραυγή» θα αντικαθιστούσε τη «γνώμη». Σήμερα, αυτή η προφητεία δικαιώνεται με τον πιο επικίνδυνο τρόπο, αφού οι δεκάδες χιλιάδες κραυγές των Social Media διαμορφώνουν το πλαίσιο και τον τρόπο συζήτησης στη δημόσια σφαίρα. Ενίοτε, μπορούν να γεννούν και νομοσχέδια…
Όταν τα «Hashtag» κάνουν πολιτική και συντηρούν στερεότυπα
Κάθε φορά που ένα τραγικό δυστύχημα με πατίνι, μια προκλητική κόντρα ή μια παραβίαση του ΚΟΚ γίνεται viral, ξεσπά μια ιδιότυπη ψηφιακή ιερά εξέταση. Χιλιάδες χρήστες, οχυρωμένοι πίσω από την ασφάλεια του πληκτρολογίου, ζητούν «εδώ και τώρα» δρακόντεια και οριζόντια μέτρα, ισόβια, καταναγκαστικά έργα, δημεύσεις περιουσιών και εξοντωτικά πρόστιμα.
Στόχος είναι πάντα οι «άλλοι», μια ομάδα της οποίας τα μέλη, κάτω από ένα γενικευμένο τσουβάλιασμα, είναι υπόλογοι για τις πράξεις και τις ενέργειες ενός ατόμου που ανήκει στη συγκεκριμένη «φυλή»: «ταρίφες», «μηχανόβιοι», «κούριερ και διανομείς», «μπεμεβεδάκηδες», «κάτοχοι SUV», «κάτοχοι ηλεκτρικών» και πόσοι άλλοι…
Τα ξέρετε, τα έχετε διαβάσει, έχετε δει να συντελείται το «κυνήγι των μαγισσών» και να ανάβουν οι «ψηφιακές πυρές» ζητώντας επιτακτικά την εξόντωσή τους. Γιατί στο μυαλό του κάθε «φωνακλά σταυροφόρου», όλοι αυτοί τους οποίους στοχοποιεί έχουν a priori κάτι σαν συλλογικό προπατορικό αμάρτημα και είναι γενετικά προορισμένοι να παρανομούν και να επιδεικνύουν αντικοινωνικές συμπεριφορές. Όλοι, ανεξαιρέτως, στην κρεατομηχανή των likes και των fav.
Εδώ ακούγεσαι μόνο αν φωνάζεις!
Η κοινωνία των Social Media έχει απολέσει εδώ και καιρό κάθε έννοια μέτρου. Σε ένα περιβάλλον το οποίο εμμέσως πλην σαφώς επιδοτεί και προάγει την υπερβολή, δεν μπορείς να ακουστείς αν δεν «φωνάζεις», δεν είσαι ακραία καταγγελτικός και τιμητής των πάντων.
Το φαινόμενο αυτό πάντως, δεν το προκάλεσαν τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, απλά το ανέδειξαν, λειτουργώντας ως καθρέπτης. Και είναι τρομακτικό. Πρόκειται για ένα είδος στρεβλού κοινωνικού αυτοματισμού που εκφράζεται μόνο από όσους είναι πρόθυμοι να μπουν σε αυτό τον χορό (και τον χώρο) και η ανωνυμία αποτελεί το διαβατήριο και την ασφάλειά τους. Οι υπόλοιποι, σιωπούν ή απέχουν. Δυστυχώς, κάποιοι άλλοι αντιλαμβάνονται ότι αυτές οι άναρθρες κραυγές αποτελούν και την επικρατούσα δημόσια άποψη για το όποιο θέμα της επικαιρότητας.
Πρόσεχε τι εύχεσαι…
Το σημαντικότερο πρόβλημα ξεκινά όταν ο νομοθέτης, αναλογιζόμενος το πολιτικό κόστος ή επιδιώκοντας την πρόσκαιρη αποδοχή, σπεύδει να ικανοποιήσει αυτό το «κοινό περί δικαίου αίσθημα», το οποίο όμως είναι ομιχλώδες, παρορμητικό και, τελικά, αδαές.
Και εδώ ακριβώς βρίσκεται ο λάκκος τον οποίο εν αγνοία τους σκάβουν όλοι αυτοί οι ανόητοι κήνσορες. Στη λαγνεία της παραδειγματικής τιμωρίας του «άλλου» –του «πατινιάρη», του «γκαζάκια», του «απρόσεκτου»– ανοίγει η κερκόπορτα του κρατικού αυταρχισμού. Υπάρχει μια τραγική ειρωνεία σε όλο αυτό:
- Ζητάς εξοντωτικά πρόστιμα για να «στρώσουν» οι άλλοι; Θα τα βρεις μπροστά σου όταν η δική σου κακιά στιγμή (που σίγουρα έχεις) θα σε εξοντώσει οικονομικά.
- Ζητάς καθολικές απαγορεύσεις (π.χ. στα πατίνια, στα εναλλακτικά μέσα ή όπου νομίζεις ότι δεν σε αφορά); Χαρίζεις στο κράτος το δικαίωμα να περιορίζει την ελευθερία μετακίνησής σου σε κάτι άλλο.
- Ζητάς διαρκή αστυνόμευση και κάμερες παντού; Μην παραπονιέσαι αύριο για την απώλεια της ιδιωτικότητάς σου.
Γιατί η απόσταση από την «ειδική απαγόρευση» που επιθυμείς για τους άλλους, μέχρι την «καθολική απαγόρευση» που θα πνίξει εσένα, είναι ελάχιστη.
Ο νομοθέτης ως «πυροσβέστης» της οργής
Ο σωστός νομοθέτης οφείλει να είναι ο ψύχραιμος διαιτητής, όχι ο εκτελεστής των επιθυμιών του Facebook και του X. Όταν ο νόμος αλλάζει «εν θερμώ» για να καταλαγιάσει μια πρόσκαιρη ψηφιακή καταιγίδα, το αποτέλεσμα είναι νόμοι εκδικητικοί αντί για σωφρονιστικοί.
Είναι πολύ πιο εύκολο (και φθηνό) για ένα κράτος να επιβάλει ένα πρόστιμο ή να απαγορεύσει για παράδειγμα τα πατίνια, παρά να επενδύσει σε σοβαρή κυκλοφοριακή αγωγή, να φτιάξει δρόμους χωρίς λακκούβες ή να δημιουργήσει δίκτυα μικροκινητικότητας. Η απαγόρευση είναι η «εύκολη λύση» που ικανοποιεί τον όχλο, αλλά δεν σώζει ζωές.
Γιατί στην προκειμένη, στον όλο ντόρο που προκλήθηκε με τα πατίνια, όλοι έμειναν στο «δέντρο», δηλαδή την παραβατικότητα ορισμένων χρηστών αυτού του μέσου. Το «δάσος» – δηλαδή το ότι η Αθήνα, η Θεσσαλονίκη και η συντριπτική πλειοψηφία των μεγάλων αστικών κέντρων της χώρας στερούνται υποδομών και αποτελούν κυκλοφοριακές ζούγκλες στις οποίες προσπαθεί άτσαλα να χωρέσει η «αστική μικροκινητικότητα» χωρίς καμία μελέτη και πρόβλεψη– το αγνόησε επιδεικτικά ο όχλος.
Και αυτό είναι κάτι που βολεύει το κράτος, γι’ αυτό και το αφήνει να συμβαίνει.
Αντί για Χριστιανούς στα λιοντάρια, στην αρένα του σύγχρονου ψηφιακού Κολοσσαίου μπορεί να βρεθεί οποιοσδήποτε, και πολύ πιθανό αύριο να είσαι εσύ αυτός.
Πριν γράψεις λοιπόν το επόμενο «κρεμάστε τους» κάτω από μια είδηση, σκέψου: το πλαίσιο που χτίζεις με την οργή σου είναι το ίδιο κλουβί μέσα στο οποίο θα ζήσεις.
