Ισχύει ότι απαγορεύονται οι καταδιώξεις στην Ελλάδα από το νόμο ή είναι φήμη;

Τι πραγματικά προβλέπει ο νόμος για τις αστυνομικές καταδιώξεις στην Ελλάδα; Υπάρχει απαγόρευση ή απλώς αυστηροί περιορισμοί;

Η φήμη ότι «οι καταδιώξεις έχουν απαγορευτεί στην Ελλάδα» κυκλοφορεί τα τελευταία χρόνια κυρίως μέσα από κουβέντες και social media. Αν όμως κοιτάξει κανείς το τυπικό νομικό πλαίσιο, η εικόνα είναι διαφορετική. Με αυτή τη λογική, θέλαμε να εμβαθύνουμε και να μάθουμε τι είναι αυτό που λέει τελικά ο νόμος;

Η αποστολή της Ελληνικής Αστυνομίας ορίζεται στον νόμο 2800/2000: πρόληψη και καταστολή του εγκλήματος, προστασία της δημόσιας τάξης και ασφάλειας, προστασία του πολίτη.
Πουθενά σε αυτό το βασικό θεσμικό κείμενο δεν υπάρχει διάταξη που να λέει ότι «απαγορεύονται οι καταδιώξεις οχημάτων». Αντίθετα, η αστυνομία υποχρεούται να παρεμβαίνει για:

τη σύλληψη δραστών,
την αποτροπή ή διακοπή εγκληματικών ενεργειών,
την προστασία ζωής και περιουσίας.

Η καταδίωξη δεν αναφέρεται ονομαστικά ως έννοια, αλλά αποτελεί στην πράξη έναν από τους τρόπους με τους οποίους μπορεί να ασκηθεί αυτή η αποστολή, όταν κάποιος δεν υπακούει σε σήμα στάσης ή διαφεύγει μετά από αδίκημα.

ΚΟΚ

Υπάρχει άρθρο που να «απαγορεύει τις καταδιώξεις»;

Ψάχνοντας τα βασικά επίσημα κείμενα που ρυθμίζουν τη δράση της αστυνομίας και της τροχαίας:

νόμος 2800/2000 για την Ελληνική Αστυνομία,
νόμος 3169/2003 για την οπλοφορία και χρήση πυροβόλων όπλων από αστυνομικούς,
Κώδικας Δεοντολογίας του Αστυνομικού,
Κώδικας Οδικής Κυκλοφορίας (παλαιός και νέος),

δεν προκύπτει καμία ρητή διάταξη που να προβλέπει γενική απαγόρευση αστυνομικών καταδιώξεων.

Με απλά λόγια:
Δεν υπάρχει νόμος που να λέει “οι αστυνομικοί δεν επιτρέπεται να καταδιώκουν οχήματα”.
Αυτό που υπάρχει είναι ένα πλέγμα κανόνων για:

το τι επιτρέπεται να κάνει ο αστυνομικός,
υπό ποιες προϋποθέσεις,
και με ποια όρια αναλογικότητας και ασφάλειας.

Τι ισχύει για τον οδηγό που δεν σταματά σε σήμα αστυνομικού

Από την πλευρά του οδηγού, το πλαίσιο είναι σαφές. Ο Κώδικας Οδικής Κυκλοφορίας προβλέπει ότι οδηγοί και πεζοί υποχρεούνται να συμμορφώνονται στο σήμα στάσης που δίνουν τα αστυνομικά όργανα που φέρουν στολή.

Η άρνηση ακινητοποίησης οχήματος σε υπόδειξη τροχονόμου:

αποτελεί παράβαση του ΚΟΚ,
επισύρει χρηματικό πρόστιμο και
μπορεί να συνοδευτεί από διοικητικές ποινές (π.χ. αφαίρεση άδειας οδήγησης) και ποινικές κυρώσεις, ανάλογα με τις συνθήκες.

Σε σοβαρότερες περιπτώσεις (επικίνδυνη οδήγηση, πρόκληση ατυχήματος, αντίσταση κ.λπ.) ο οδηγός μπορεί να κατηγορηθεί και για επιπλέον αδικήματα με βάση τον Ποινικό Κώδικα.

Διαβάστε επίσης: Μπορείς να αρνηθείς αλκοτέστ; – Δες τι σε περιμένει σύμφωνα με τον ΚΟΚ

Τροχαία

Αυτό σημαίνει ότι ο νόμος θεωρεί αυτονόητο πως ο αστυνομικός έχει δικαίωμα να επιχειρήσει έλεγχο και να ζητήσει στάση. Το αν θα συνεχίσει σε καταδίωξη, όταν ο οδηγός δεν σταματά, είναι ζήτημα επιχειρησιακής κρίσης και όχι ρητής νομοθετικής απαγόρευσης ή υποχρέωσης.

Αναγκαιότητα, αναλογικότητα και χρήση βίας

Το σημείο-κλειδί δεν είναι αν «επιτρέπονται» ή «απαγορεύονται» οι καταδιώξεις, αλλά το πώς και πότε μπορούν να γίνουν.

Ο νόμος 3169/2003, που ρυθμίζει την οπλοφορία και χρήση πυροβόλων όπλων από αστυνομικούς, θέτει ρητά τις αρχές της αναγκαιότητας και της αναλογικότητας: η χρήση όπλου επιτρέπεται μόνο ως έσχατο μέσο και υπό αυστηρές προϋποθέσεις προστασίας ζωής και σωματικής ακεραιότητας.

Ο Κώδικας Δεοντολογίας του Αστυνομικού συμπληρώνει το πλαίσιο: ο αστυνομικός οφείλει να προστατεύει τη ζωή και την αξιοπρέπεια των πολιτών, να αποφεύγει κάθε υπέρμετρη χρήση βίας και να ενεργεί με σεβασμό στα δικαιώματα του ανθρώπου.

Με βάση αυτά:

μια καταδίωξη για πολύ σοβαρό έγκλημα (ένοπλη ληστεία, βαριά βία κ.λπ.) μπορεί να θεωρηθεί δικαιολογημένη επιχειρησιακά, εφόσον γίνεται με προσοχή και μέτρα ασφάλειας.
μια καταδίωξη μόνο για απλή τροχαία παράβαση, μέσα σε πυκνή κίνηση ή κατοικημένη περιοχή, μπορεί να κριθεί δυσανάλογη και να εκθέσει σε κίνδυνο τρίτους.

Εδώ μπαίνει η ευθύνη του αστυνομικού προϊσταμένου και των πληρωμάτων: αν μια καταδίωξη εξελιχθεί σε θανατηφόρο συμβάν, ο χειρισμός μπορεί να κριθεί πειθαρχικά και ποινικά.

point system αλκοτέστ

Τι δείχνουν οι ίδιες οι επίσημες ανακοινώσεις της ΕΛ.ΑΣ.

Αν όντως υπήρχε νομοθετική απαγόρευση καταδιώξεων, θα περίμενε κανείς να μη χρησιμοποιείται καν ο όρος σε επίσημα κείμενα. Συμβαίνει το αντίθετο.

Σε πρόσφατο δελτίο Τύπου της Υποδιεύθυνσης Ασφάλειας Αθηνών, η ΕΛ.ΑΣ. περιγράφει επιχείρηση στην οποία όχημα που δεν συμμορφώθηκε σε σήματα αστυνομικών τέθηκε υπό παρακολούθηση και ακολούθησε «καταδίωξη», μέχρι να ακινητοποιηθεί σε τμήμα εθνικής οδού.
Σε διακήρυξη προμήθειας προσομοιωτή οδήγησης για την εκπαίδευση αστυνομικών οδηγών, η ίδια η Ελληνική Αστυνομία αναφέρει ως παράδειγμα σεναρίων εκπαίδευσης, μεταξύ άλλων, και την «καταδίωξη» οχημάτων.

Αυτές οι αναφορές προέρχονται από επίσημα έγγραφα της ΕΛ.ΑΣ. και δείχνουν ότι η καταδίωξη:

όχι μόνο δεν έχει απαγορευτεί νομοθετικά,
αλλά θεωρείται δεδομένο σενάριο επιχειρησιακής δράσης, για το οποίο μάλιστα προβλέπεται ειδική εκπαίδευση.

Από πού ξεκίνησε η φήμη ότι «απαγορεύονται οι καταδιώξεις»;

Η φήμη φαίνεται να συνδέεται περισσότερο με:

σοβαρά τροχαία και θανατηφόρα περιστατικά κατά τη διάρκεια καταδιώξεων,
πολιτική συζήτηση και κοινοβουλευτικές ερωτήσεις για την επικινδυνότητα τέτοιων ενεργειών, όπου γίνεται λόγος για τους κινδύνους που διατρέχουν τόσο οι πολίτες όσο και οι αστυνομικοί.

Μέσα από αυτό το κλίμα, η ηγεσία της αστυνομίας και το Υπουργείο Προστασίας του Πολίτη έχουν κατά καιρούς προαναγγείλει αυστηροποίηση οδηγιών και επιχειρησιακών πρωτοκόλλων, ειδικά για:

αστικές καταδιώξεις σε πυκνή κυκλοφορία,
περιστατικά που ξεκινούν από απλές τροχαίες παραβάσεις.

Αυτές όμως είναι εσωτερικές επιχειρησιακές κατευθύνσεις (πότε ενδείκνυται ή αποθαρρύνεται μια καταδίωξη), όχι γενική νομική απαγόρευση καταδιώξεων.

Με άλλα λόγια, από δημόσιες πηγές προκύπτει ότι:

οι καταδιώξεις δεν έχουν “κοπεί με νόμο”,
αλλά υπάρχει πίεση να γίνονται λιγότερο συχνά και πιο ελεγχόμενα, όταν ο κίνδυνος για τρίτους είναι μεγάλος σε σχέση με τη βαρύτητα της παράβασης.

Τι σημαίνει πρακτικά για τον οδηγό

Για τον οδηγό που βλέπει φάρο και ακούει σειρήνα πίσω του, το ότι «έχω ακούσει πως απαγορεύονται οι καταδιώξεις» δεν έχει καμία νομική αξία.

Στην πράξη:

Υπάρχει σαφής υποχρέωση συμμόρφωσης σε σήμα στάσης αστυνομικού. Η μη συμμόρφωση είναι αυτόνομη παράβαση, με κυρώσεις στον ΚΟΚ και ενδεχομένως ποινικές συνέπειες.
Η αστυνομία μπορεί να επιλέξει να μη συνεχίσει μια καταδίωξη, αν κρίνει ότι ο κίνδυνος για τρίτους είναι δυσανάλογος σε σχέση με το αδίκημα. Αυτό όμως είναι θέμα επιχειρησιακής κρίσης, όχι «δικαίωμα» του οδηγού.
Σε σοβαρές υποθέσεις (βαριά εγκλήματα, κλοπή οχήματος, ναρκωτικά κ.λπ.) οι διωκτικές αρχές θα χρησιμοποιήσουν όλα τα νόμιμα μέσα, συμπεριλαμβανομένης και της καταδίωξης, για να συλλάβουν τους δράστες, τηρώντας πάντα το πλαίσιο αναγκαιότητας–αναλογικότητας.

Τι κρατάμε;

Δεν υπάρχει ελληνικός νόμος που να απαγορεύει γενικά τις αστυνομικές καταδιώξεις. Το θεσμικό πλαίσιο ρυθμίζει την αποστολή της ΕΛ.ΑΣ. και όχι την κατάργηση της καταδίωξης ως εργαλείου.
Η υποχρέωση του οδηγού να σταματά σε σήμα αστυνομικού είναι ρητή στον ΚΟΚ, και η μη συμμόρφωση τιμωρείται με πρόστιμα και ποινικές κυρώσεις.
Οι αστυνομικοί δεσμεύονται από αυστηρούς κανόνες αναγκαιότητας και αναλογικότητας, ειδικά ως προς τη χρήση βίας και όπλων, σύμφωνα με τον νόμο 3169/2003 και τον Κώδικα Δεοντολογίας.
Επίσημα έγγραφα της ΕΛ.ΑΣ. συνεχίζουν να μιλούν για “καταδίωξη” και να προβλέπουν εκπαίδευση σε τέτοια σενάρια, κάτι που επιβεβαιώνει ότι η καταδίωξη δεν έχει απαγορευτεί νομοθετικά.
Η φήμη περί “απαγόρευσης” σχετίζεται περισσότερο με αυστηρότερες εσωτερικές οδηγίες και την κριτική για επικίνδυνες καταδιώξεις, όχι με ρητή διάταξη νόμου που να τις καταργεί.