Τιμωρία ή εξόντωση; Όταν ο ΚΟΚ στην Ελλάδα μετατρέπεται σε εργαλείο οικονομικής εξαθλίωσης – Μια σύγκριση στα πρόστιμα για τρεις συνήθεις παραβάσεις του ΚΟΚ στην Ελλάδα και σε άλλες χώρες
Αρχικά, να ξεκαθαρίσουμε κάτι: Η οδική ασφάλεια είναι ιερή και η προστασία της ανθρώπινης ζωής στους δρόμους δεν μπορεί να μπαίνει σε καμία ζυγαριά. Το γράφουμε από την αρχή για να μην υπάρχουν παρερμηνείες. Σε καμία περίπτωση δεν λέμε ότι πρέπει να κάνεις παραβάσεις και να παραμένεις ατιμώρητος, ούτε ότι θα πρέπει τα πρόστιμα του ΚΟΚ να προσαρμοστούν έτσι ώστε να είναι… οικονομικά βιώσιμα, ώστε να μπορεί κανείς να παρανομεί.
Fact: Η αναρχία (και η ανομία) στους δρόμους είναι πληγή και ο «φόρος αίματος» που πληρώνει η Ελλάδα στους δρόμους, τεράστιος. Δεν το συζητάμε αυτό.
Όμως, υπάρχει χαώδης διαφορά ανάμεσα στην τιμωρία που συνετίζει και στην οικονομική εξόντωση.
Πίσω από τους παχυλούς τίτλους για την πάταξη της παραβατικότητας και τον αναθεωρημένο ΚΟΚ, κρύβεται μια αλήθεια των αριθμών. O νέος ΚΟΚ έχει μετατραπεί σε ένα εργαλείο βίαιης οικονομικής αφαίμαξης, δεν απαντάται πουθενά αλλού στον κόσμο.
Ένα πρόστιμο μπορεί να ισούται με το 73,6 %, του μισθού στην Ελλάδα
Όταν συγκρίνουμε τα πρόστιμα για τροχαίες παραβάσεις στην Ελλάδα με εκείνα της Γερμανίας, της Γαλλίας ή της Ιταλίας, αλλά και τελικά με όλο τον κόσμο, δεν συγκρίνουμε απλώς ποσά, συγκρίνουμε την έννοια της δικαιοσύνης και της αναλογικότητας.
Ένας οδηγός στη Γερμανία που παραβιάζει το κόκκινο φανάρι αντιμετωπίζει ένα πρόστιμο της τάξης των 90€. Με έναν μέσο καθαρό μισθό (προς τα κάτω όρια της κλίμακας) στα 2.500 €, η «λυπητερή» αντιστοιχεί στο 3,6% του μηνιαίου εισοδήματός του. Είναι μια τιμωρία που τον «πονάει», τον συνετίζει, αλλά τον αφήνει να συνεχίσει τη ζωή του.
Στην Ελλάδα, η ίδια παράβαση κοστίζει 700€. Είναι από τα υψηλότερα πρόστιμα στον κόσμο! Μια μόνο χώρα, έχει πιο υψηλό πρόστιμο για το «κόκκινο», η Νορβηγία, όπου πληρώνεις 910 €. Από την άλλη, ο μέσος μισθός στην Νορβηγία είναι 3.400 €, πράγμα που σημαίνει ότι ο Νορβηγός παραβάτης πληρώνει το 26,7% του μισθού του. Ο Έλληνας, το 73,6%. Μια άλλη χώρα με υψηλό πρόστιμό για αυτή την παράβαση είναι η η Σαουδική Αραβία, με 680 € … θέλετε να εξετάσουμε την οικονομική επιφάνεια και τους μισθούς των ανθρώπων που έχουν αυτοκίνητο και οδηγούν την Σαουδική Αραβία;
Το ξαναγράφουμε: σε μια χώρα όπου ο μέσος –καθαρός- μισθός παλεύει να κρατηθεί στα 950 €, το πρόστιμο αυτό είναι 700 €.
Αν συνυπολογίσουμε το δυσβάσταχτο κόστος ζωής, τα ενοίκια και την ακρίβεια, το «κόκκινο» στην Ελλάδα δεν είναι απλώς μια κλήση, μπορεί να είναι κατάρρευση του οικογενειακού προϋπολογισμού, μια βραχυπρόθεσμη και άτυπη δήμευση περιουσίας.
Στην περίπτωση δε που κάποιος αμείβεται με τον κατώτατο μισθό είτε είναι άνεργος, μιλάμε απλά για εξόντωση.
Το κινητό τηλέφωνο και πως χάνεις 37 % του «μηνιάτικου»…
Με τον ισχύοντα ΚΟΚ, το πρόστιμο για τη χρήση του κινητού τηλεφώνου στην Ελλάδα είναι 350 €.
Ας δούμε τι συμβαίνει δίπλα μας:
- Στην Ιταλία (μισθός 1.850 €), το πρόστιμο είναι 250€ και ιχύει έκπτωση 30% αν πληρωθεί εγκαίρως.
- Στην Ισπανία (μισθός 1.500 €), με την έκπτωση άμεσης πληρωμής, το πρόστιμο πέφτει στα 100€.
- Στη Γαλλία (μισθός 2.200€), το ποσό παραμένει στα 135€ και μπορεί να πέσει στα 90 €, αν πληρωθεί εγκαίρως.
- Στη Βουλγαρία, που στερεοτυπικά χρησιμοποιούμε εδώ και χρόνια στην Ελλάδα ως παράδειγμα προς αποφυγή, ο μέσος μισθός είναι 920€ και το πρόστιμο μόλις 25€.
Γιατί ο Έλληνας καλείται να πληρώσει το 37 % του μισθού του για μια παράβαση που ο Γάλλος, ο Ισπανός και ο Γερμανός δεν πληρώνουν ούτε καν το 15%; Είναι οι Έλληνες οδηγοί πιο επικίνδυνοι ή μήπως τελικά το ελληνικό κράτος είναι πιο απεγνωσμένο για έσοδα;
Σημειώσεις
Γερμανία
Το πρόστιμο για παραβίαση ερυθρού σηματοδότη αυξάνεται ανάλογα με τα δευτερόλεπτα μετά το άναμμα του κόκκινου που σημειώθηκε η παράβαση
Για τη χρήση κινητού, η απλή παράβαση είναι στα 100 € αν όμως σημειωθεί ατύχημα, αυξάνεται στα 200 €
Το πρόστιμο για υπέρβαση του ορίου ταχύτητας είναι υψηλότερο αν η παράβαση σημειωθεί σε κατοικημένη περιοχή
Ιταλία
Στην Ιταλία εφαρμόζεται ένα σύστημα όπου οι παραβάσεις που σημειώνονται βραδινές ώρες, επιφέρουν κατά ~30% υψηλότερα πρόστιμα
Υπάρχει έκπτωση αν οι κλήσεις πληρωθούν εντός 5 ημερών από την βεβαίωσή τους
Σε περίπτωση που το πρόστιμο καθυστερήσει να πληρωθεί, επιβάλλονται μεγάλες προσαυξήσεις
Ισπανία
Τα περισσότερα πρόστιμα στην Ισπανία μειώνονται στο μισό αν πληρωθούν εγκαίρως (εντός 20 ημερών)
Για την υπέρβαση ταχύτητας, το πρόστιμο είναι μεγαλύτερο αν σημειωθεί εντός κατοικημένης περιοχής
Νορβηγία, Φινλανδία και Ελβετία
Είναι οι χώρες όπου τα πρόστιμα είναι -σε απόλυτες τιμές- από τα υψηλότερα στον κόσμο. Το σύστημα που εφαρμόζουν αυτές οι χώρες είναι «υβριδικό» με την έννοια του ότι αναλόγως της παράβασης, επιβάλλονται προκαθορισμένα (και τσουχτερά!), οριζόντια πρόστιμα, ενώ σε πιο σοβαρές και επικίνδυνες παραβάσεις του ΚΟΚ, ισχύει η αρχή της αναλογικότητας με βάση τα εισοδηματικά κριτήρια. Σε κάθε περίπτωση, οι διάμεσοι μισθοί διαμορφώνονται ως εξής: Φινλανδία 2.150 €, Νορβηγία 3.400 €, Ελβετία 5.000+ €.
Η ζώνη, μια από τα ίδια
Ότι ισχύει για το κόκκινο ισχύει και για τη μη χρήση ζώνης όπου το πρόστιμό είναι 350 ευρώ. Και πάλι από τα υψηλότερα στον κόσμο, με την χώρα που επίσης έχει υψηλό πρόστιμο για αυτή την παράβαση να είναι η Νορβηγία, με 590 ευρώ. Από την άλλη -και θα το γράψουμε πολλές φορά για να το εμπεδώσουμε- στη Νορβηγία ο μέσος καθαρός μισθός πλησιάζει τα 3.400 €.
Αλκοόλ
Εδώ τα πράγματα αλλάζουν καθώς μερικές χώρες στις οποίες έχουν εγνωσμένο πρόβλημα αλκοολισμού οι ποινές είναι απίστευτα σκληρές. Στη Νορβηγία και στη Σουηδία, το πρόστιμο για οδήγηση υπό την επήρεια αλκοόλ είναι αναλογικό και ισούται με τις ακαθάριστες αποδοχές 1,5 μήνα ενώ προβλέπεται παράλληλα φυλάκιση και υποχρεωτική κοινωνική εργασία σε περίπτωη βαριάς μέθης.
Ενδεικτικά, αν το αλκοολόμετρο γράψει 0,5-0,8, τα πρόστιμα ξεκινούν (και υπερβαίνουν) τα 500 € σε Γερμανία, Βουλγαρία, Ισπανία και Ιταλία. Σε περίπτωση βαριάς μέθης (+0,8) τα πρόστιμα είναι μεγαλύτερα και προβλεπεται επίσης φυλάκιση.
Η Κατάργηση από τον ΣΥΡΙΖΑ της έκπτωσης 50% και το «Μοντέλο Μπαμπούλα»
Σχεδόν σε όλη την υπόλοιπη Ευρώπη, το σύστημα είναι και παιδαγωγικό. Στην Ισπανία, αν πληρώσεις εντός 20 ημερών, το πρόστιμο μειώνεται κατά 50%. Στην Ιταλία και τη Γαλλία υπάρχουν παρόμοιες κλίμακες. Το κράτος σου δίνει μια διέξοδο, του τύπου «αναγνώρισε και παραδέξου το σφάλμα σου, πλήρωσε γρήγορα και συνέχισε τη ζωή σου, συνετισμένος».
Στην Ελλάδα έως το 2018, υπήρχε η δυνατότητα να πληρώσεις το 50% του προστίμου (για τις παραβάσεις μη υψηλής επικινδυνότητας) εφόσον φρόντιζες να το πληρώσεις μέσα σε 10 ημέρες. Η κυβέρνηση του ΣΥΡΙΖΑ την κατήργησε (Ν4530/2018) στα σιωπηλά με το επιχείρημα ότι με την έκπτωση καταργείται η σοβαρότητα της παράβασης.
Σε άλλες χώρες (π.χ. Σκανδιναβικές, Ελβετία), όπως έχει ήδη ειπωθεί, για ορισμένες παραβάσεις ισχύει η αρχή της αναλογικότητας, όπου τα πρόστιμα είναι κάθετα, προσαρμοζόμενα σε εισοδηματικά κριτήρια. Δεν πληρώνει δηλαδή το ίδιο ένας απλός μισθωτός και ένας εύπορος.
Στην Ελλάδα, τα πρόστιμο είναι «τυφλά», οριζόντια και απόλυτα. Το επιχείρημα της «αποτροπής» καταρρέει κάτω από το βάρος της λογικής. Αν τα εξοντωτικά πρόστιμα είχαν ως αποτέλεσμα την βελτίωση της οδικής ασφάλειας, τότε η Ελλάδα θα έπρεπε πλέον να έχει τους ασφαλέστερους δρόμους στον κόσμο. Δεν τους έχει όμως. Χώρες με πολύ χαμηλότερα πρόστιμα αλλά με καλό εκπαιδευτικό σύστημα, συνεχείς, αυστηρούς και δίκαιους ελέγχους έχουν πολύ λιγότερα θύματα.
Η αφαίρεση διπλώματος και οι παράπλευρες συνέπειες
Πέραν των αυστηρότατων προστίμων, ο ΚΟΚ προβλέπει και την αφαίρεση του διπλώματος για τουλάχιστον 30 ημέρες. Είναι μια πρόσθετη «τιμωρία» η οποία πιέζει ακόμη περισσότερο μια ήδη πιεσμένη οικονομικά κατάσταση.
Για έναν πολίτη δε, ο οποίος εργάζεται, έχει οικογένεια και υποχρεώσεις, είναι πολύ πιθανό η τιμωρία αυτή, αντί να τον σωφρονίσει, να τον εξαναγκάσει να παρανομήσει και να οδηγήσει χωρίς δίπλωμα. Δεν είναι ότι η αφαίρεση του διπλώματος του «κόβει» τις βόλτες και τις εκδρομές. Είναι το πώς θα πάει στην δουλειά του με τα άθλια ΜΜΜ, πόσο χρόνο θα χάσει επί της διαδικασίας και τελικά πόσο θα ζημιωθεί και ο εργοδότης και τι πρόβλημα θα δημιουργηθεί στην εργασία του.
Το να αφαιρείς από τον δρόμο ένα κατ’ εξακολούθηση παραβατικό και επικίνδυνο οδηγό είναι λογικό και σωστό. Το να στερείς σημαντικό μέρος του μισθού αλλά και το δικαίωμα μετακίνησης σε κάποιον που παρανόμησε μια φορά, ξεφεύγει από τα όρια της συμμόρφωσης και της πειθαρχίας, είναι πλέον εκδικητικό. Ή εισπρακτική αφαίμαξη, με «φερετζέ» πρόληψης.
Η δικαιοσύνη απαιτεί αναλογικότητα
Το πράγμα είναι απλό: όταν οι ποινές ξεπερνούν την αντοχή της κοινωνίας, παύουν να εμπνέουν σεβασμό, εμπνέουν οργή. Γιατί ο «οδηγικός σωφρονισμός» απαιτεί το πρόστιμο να είναι τέτοιο που να το θυμάσαι και να το υπολογίζεις, όχι τέτοιο που να σε καταστρέφει και η όποια «τιμωρία» να είναι το μέσο για ασφαλέστερους δρόμους, όχι ο σκοπός για γεμάτα ταμεία.
Σε μια Ευρώπη δύο ταχυτήτων, ο Έλληνας οδηγός είναι ο μόνος που καλείται να πληρώνει πρόστιμα «Σκανδιναβίας» με μισθό όχι Βαλκανίων, αλλά «Ελλάδας». Γιατί πλέον ο μισθός Βαλκανίων με αυτόν την Ελλάδας είναι ο ίδιος είναι πάνω – κάτω, αν λάβει κανείς υπόψη το πανάκριβο κόστος ζωής.
Αν ο στόχος είναι η οδική ασφάλεια, όπως διαμηνύεται και επικοινωνείται, τότε θα έπρεπε να έχει ξεκινήσει μια παράλληλη βελτίωση στους δρόμους-καρμανιόλες και –επιτέλους!- σημαντική επένδυση στην παιδεία.
Αν πάλι ο στόχος είναι η οικονομική εξόντωση, τότε ο ΚΟΚ τα καταφέρνει ήδη περίφημα!
Ανάγκη να επανέλθει η λογική: ο ΚΟΚ πρέπει να συμβαδίζει με την πραγματικότητα
Ο ΚΟΚ, τόσο σε ουσία όσο και στις ποινικές και διοικητικές κυρώσεις, μοιάζει πολλές φορές ασύνδετος με την πραγματικότητα. Είναι μια χρόνια παθογένεια η οποία δεν αλλάζει. Το επαναλαμβάνουμε, σε καμία περίπτωση δεν θα πρέπει να υπάρχει ανοχή στις παραβάσεις ή ατιμωρησία. Αλλά θα πρέπει να υπάρχει επίγνωση του κοινωνικού πλαισίου πάνω στο οποίο επιβάλλεται η όποια νομοθεσία.
Γιατί ως έχουν, τα πρόστιμα και οι κυρώσεις του ΚΟΚ φαίνεται να αφορούν κάποιο άλλο, εύρωστο κράτος με υψηλότατο βιοτικό επίπεδο. Και η σκληρή πραγματικότητα, είναι ότι η Ελλάδα, δεν ανήκει σε αυτά.
Πρόληψη και αποτροπή των παραβάσεων μπορεί να γίνει με εντατικοποίηση των ελέγχων, κάτι που ήδη συντελείται με μπλόκα και νέα τεχνικά μέσα. Το «κλειδί» και αυτό που αποδεδειγμένα λειτουργεί σε άλλες χώρες είναι η επίγνωση του ότι αν παρανομήσεις, οι πιθανότητες να σε πιάσουν είναι μεγάλες. Ακόμα και 50 € να είναι το πρόστιμο, δεν θα το ρισκάρεις και αυτό από μόνο του, αρκεί. Τα εξοντωτικά πρόστιμα δεν συμβάλουν σε κάτι επί της διαδικασίας και του ζητούμενου, πέραν του να «τσακίζουν» τους πολίτες.
Σημαντικό είναι επίσης να λαμβάνεται υπόψη και το καθεστώς της όποιας παράβασης. Ναι, είναι εγκληματικό τα να περάσει κανείς κόκκινο, τρέχοντας, ενώ είναι πιωμένος. Σε περιπτώσεις σαν και αυτή αρμόζει αυστηρότατη τιμωρία και –εδώ θα συμφωνήσουμε- στέρηση του δικαιώματος οδήγησης σε ορισμένες περιπτώσεις.
Είναι τελείως διαφορετικό το να εγκλωβιστείς σε μια διασταύρωση λόγω κίνησης και να βρεθείς έκθετος και παράνομος, ενώ είχες περάσει νόμιμα, με πράσινο. Είναι διαφορετικό το να ρίξεις μια ματιά στο κινητό ενώ είσαι κολλημένος στην κίνηση από το να ανταλλάσσεις μηνύματα ενώ κινείσαι. Υπάρχει και υποκρισία πίσω από όλο αυτό, μια απόδειξη αυτού που ήδη αναφέρθηκε, την αποσύνδεση από την πραγματικότητα.
Είναι η πραγματικότητα όπου το να εισάγεις μια οδό, ενώ βρίσκεσαι σταματημένος σε κίνηση, στην εφαρμογή πλοήγησης του κινητού σου είναι ποινικά κολάσιμο αλλά το να κάνεις το ίδιο στην κεντρική οθόνη, να παίζεις με τον ambient φωτισμό της καμπίνας ή να ρυθμίζεις τα μπάσα στο equalizer, επιτρέπεται. Δεν υπάρχει καμία λογική σε όλο αυτό και προφανώς δημιουργείται ζήτημα συνέπειας ως προς το τι θεωρείται απόσπαση προσοχής. Δεν υπάρχει λογική πίσω από την οριζόντια επιβολή του νόμου σε όλες τις περιπτώσεις και αν η δικαιολογία είναι η αδυναμία του να εξετάζεται η κάθε περίπτωση ξεχωριστά, τότε υπάρχει πρόβλημα στην επόπτευση, στην καταγραφή και στην βεβαίωση των παραβάσεων.
Το εξελισσόμενο δε φιάσκο με τις νέες κάμερες και τα λάθη στις βεβαιώσεις παραβάσεων, δείχνουν ότι στα λόγια και στις εξαγγελίες όλα είναι εύκολα στην πράξη όμως τα προβλήματα είναι και σύνθετα και αντί να δίνουν λύσεις, δημιουργούν νέα θέματα που διαφορετικά δεν θα υπήρχαν.
Σε άλλες πριπτώσεις, πρέπει να σταθμίζεται το ρίσκο, έναντι του οφέλους. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το πρόσφατο δυστύχημα, στην Αττική Οδό με τον νεκρό αναβάτη scooter, που έπεσε πάνω στο σταματημένο (κακώς) στη ΛΕΑ περιπολικό, το πληρωμα του οποίου θέλησε να κόψει κλήση σε οδηγό ελαφρού φορτηγού που δεν φορούσε τη ζώνη του.
Επαναφορά τουλάχιστον, της έκπτωσης έγκαιρης πληρωμής
Το αν σώζεται η κατάσταση έτσι όπως έχει διαμορφωθεί, λυπούμαστε, άλλα πιστεύουμε πως όχι. Στην παρούσα φάση, επειδή για πρακτικούς λόγους το να αλλάξει πάλι ο ΚΟΚ είναι δύσκολο (και δύσκολη η παραδοχή «λάθους» από την κυβέρνηση), το μόνο που θα μπορούσε να διορθώσει την κατάσταση είναι η επαναφορά της έκπτωσης 50% σε περίπτωση έγκαιρης πληρωμής, ενός προστίμου. Όχι για όλες τις παραβάσεις. Γιατί και τα 350 € «πονάνε». Αν κάποιος πιστεύει πως πρέπει να είναι 700 €, τότε ανήκει σε αυτούς που έχουν πρόβλημα αντίληψης της πραγματικότητας.
Που πάνε τα χρήματα;
Οι Δήμοι, ο ΟΔΥΣΕΑΣ, η ΑΑΔΕ και τα ταμεία των ενστόλων τρίβουν τα χέρια τους
Κάθε χρόνο, βεβαίωναν με τον παλιό ΚΟΚ, περί τα 120.000.000 ευρώ σε πρόστιμα από διάφορες τροχαίες παραβάσεις, με ένα ποσοστό απ’ αυτά να μην εισπράτεται. Με τον νέο ΚΟΚ, τα έσοδα, αναμένεται να αυξηθούν σημαντικά καθώς αυξήθηκε το ύψος των προστίμων.
Που πάνε όμως τα έσοδα από τις τροχαίες παραβάσεις. Και πως πάνε;
Για τις τροχαίες παραβάσεις που καταγράφονται ψηφιακά (κάμερες), τα έσοδα μοιράζονται ως εξής:
Το 75% αποδίδεται στον Δήμο (εφόσον η κάμερα ανήκει σε αυτόν ή είναι στα όριά του).
Το 25% κατανέμεται στους Φορείς Ενστόλων και συγκεκριμένα:
Στο ΤΑ.Π.Α.Σ.Α. (Ταμείο Πρόνοιας Απασχολουμένων στα Σώματα Ασφαλείας).
Στο Μετοχικό Ταμείο Στρατού (για την ενίσχυση των αστυνομικών ταμείων).
Σε συγκοινωνιακούς φορείς (όπως ΟΑΣΑ και ΟΣΕ) για βελτίωση της οδικής ασφάλειας.
Για τις παραβάσεις και τις κλήσεις που βεβαιώνονται απευθείας από αστυνομικούς (π.χ. μπλόκο Τροχαίας ή Δημοτικής Αστυνομίας στο δρόμο):
100% των εσόδων παραμένει στον Δήμο. Θεωρητικά, τα χρήματα αυτά πρέπει να διατίθενται αποκλειστικά για έργα οδικής ασφάλειας (σήμανση, φωτισμός, διαγραμμίσεις). Από τη γενική κατάσταση των δρόμων, που όλοι ζούμε καθημερινά (καθαριότητα, πεζοδρόμια, σηματοδότες, διαγραμμίσεις, κάθε τύπου σήμανση, μπαριέρες κλπ) είναι σαφές ότι κάτι δεν γίνεται καθόλου σωστά.
Απ’ αυτού του είδους τις παραβάσεις τα ταμεία των αστυνομικών, δεν έχουν κανένα έσοδο, καθώς το αντίθετο θα μπορούσε να ερμηνευτεί ότι οι αστυνομικοί «κυνηγάνε» επί τούτου να κόβουν όσο το δυνατόν περισσότερες κλήσεις, ώστε να έχουν αυξημένα έσοδα τα ταμεία τους.
Τέλος, Τα πρόστιμα που δεν πληρώνονται εντός 8 μηνών βεβαιώνονται πλέον από την υπηρεσία ΟΔ.Υ.Σ.Ε.ΑΣ. (Οδική Υπηρεσία Συστημάτων Εποπτείας) με προσαύξηση 20%, αλλά μπορούν να πληρωθούν σε δόσεις.
