Γιατί δεν αφήνουμε ποτέ αναμμένο αυτοκίνητο σε κλειστό γκαράζ, ποια είναι τα συμπτώματα έκθεσης σε μονοξείδιο και τι κάνουμε άμεσα.
Ένα αυτοκίνητο που λειτουργεί στο ρελαντί μοιάζει ακίνδυνο. Ο κινητήρας δουλεύει ήσυχα, ο οδηγός περιμένει μέσα στην καμπίνα και ο κλιματισμός ή η θέρμανση προσφέρουν την επιθυμητή θερμοκρασία. Μέσα σε ένα κλειστό ή ανεπαρκώς αεριζόμενο γκαράζ, όμως, αυτή η καθημερινή συνήθεια μπορεί να εξελιχθεί σε σοβαρό κίνδυνο μέσα σε πολύ μικρό χρονικό διάστημα.
Η αιτία είναι το μονοξείδιο του άνθρακα, ένα τοξικό αέριο που δεν έχει χρώμα, μυρωδιά ή γεύση. Δεν προκαλεί τον ερεθισμό που θα έκανε κάποιον να αντιληφθεί έγκαιρα την παρουσία του και, σε υψηλές συγκεντρώσεις, μπορεί να οδηγήσει σε απώλεια αισθήσεων ή θάνατο.
Το πρόσφατο περιστατικό στον Πειραιά, όπου ένας 28χρονος και μία 27χρονη εντοπίστηκαν νεκροί μέσα σε αυτοκίνητο σε γκαράζ, επαναφέρει το ζήτημα στην επικαιρότητα. Τα ακριβή αίτια του θανάτου τους βρίσκονται ακόμη υπό διερεύνηση και δεν πρέπει να θεωρείται δεδομένο ότι οφείλονται σε μονοξείδιο του άνθρακα μέχρι να ολοκληρωθούν οι έρευνες.
Τι είναι το μονοξείδιο του άνθρακα
Το μονοξείδιο του άνθρακα, γνωστό και με τον χημικό τύπο CO, παράγεται κατά την ατελή καύση καυσίμων που περιέχουν άνθρακα. Στις πιθανές πηγές περιλαμβάνονται οι κινητήρες βενζίνης και πετρελαίου, οι γεννήτριες, τα συστήματα θέρμανσης και άλλες συσκευές καύσης.
Επειδή είναι άχρωμο, άοσμο και μη ερεθιστικό, ο άνθρωπος δεν μπορεί να αντιληφθεί την παρουσία του χωρίς ειδικό ανιχνευτή. Το αέριο περνά από τους πνεύμονες στο αίμα και εμποδίζει την αποτελεσματική μεταφορά οξυγόνου προς τα όργανα και τους ιστούς. Σε μεγάλη έκθεση, επηρεάζονται ιδιαίτερα ο εγκέφαλος και η καρδιά.
Το γεγονός ότι κάποιος δεν μυρίζει καυσαέριο δεν σημαίνει ότι ο χώρος είναι ασφαλής. Η οσμή που συνδέουμε με τα καυσαέρια προέρχεται από άλλες ουσίες και όχι από το ίδιο το μονοξείδιο.
Πόσο γρήγορα μπορεί να γίνει επικίνδυνο
Σε κλειστούς και ημίκλειστους χώρους, το μονοξείδιο μπορεί να συσσωρευτεί γρήγορα. Το αμερικανικό Ινστιτούτο Επαγγελματικής Ασφάλειας NIOSH προειδοποιεί ότι κινητήρες που λειτουργούν μέσα σε κτίρια ή περιορισμένους χώρους μπορούν να δημιουργήσουν επικίνδυνες ή ακόμη και θανατηφόρες συγκεντρώσεις μέσα σε λίγα λεπτά, ακόμη και όταν ο χώρος φαίνεται σχετικά καλά αεριζόμενος.
Η ακριβής ταχύτητα συσσώρευσης εξαρτάται από:
- το μέγεθος του γκαράζ,
- τον πραγματικό αερισμό του,
- τον τύπο και την κατάσταση του κινητήρα,
- τη θερμοκρασία του κινητήρα και του καταλύτη,
- τη διάρκεια λειτουργίας,
- τη θέση της εξάτμισης,
- την επικοινωνία του γκαράζ με την κατοικία.
Δεν υπάρχει, επομένως, «ασφαλής χρόνος» κατά τον οποίο μπορεί κάποιος να αφήσει το αυτοκίνητο αναμμένο σε κλειστό γκαράζ.
Δεν αρκεί να αφήσεις λίγο ανοιχτή την πόρτα
Ένα από τα πιο επικίνδυνα λάθη είναι η πεποίθηση ότι μια μισάνοιχτη ή ακόμη και πλήρως ανοιχτή γκαραζόπορτα αρκεί για να απομακρύνει τα καυσαέρια.
Οι οδηγίες του CDC και της αμερικανικής Επιτροπής Ασφάλειας Καταναλωτικών Προϊόντων είναι σαφείς. Δεν αφήνουμε αυτοκίνητο να λειτουργεί μέσα σε γκαράζ που συνδέεται με κατοικία, ακόμη και όταν η πόρτα του γκαράζ είναι ανοιχτή.
Ιστορικά στοιχεία από περιστατικά δηλητηρίασης δείχνουν ότι θάνατοι έχουν καταγραφεί ακόμη και με ανοιχτές πόρτες ή παράθυρα, γεγονός που υποδεικνύει ότι ο παθητικός αερισμός δεν είναι πάντοτε αρκετός σε έναν ημίκλειστο χώρο.
Η ασφαλής πρακτική είναι απλή: ξεκινάμε τον κινητήρα μόνο για όσο χρειάζεται ώστε να βγάλουμε αμέσως το αυτοκίνητο σε ανοιχτό χώρο.
Είναι ασφαλές ένα σύγχρονο αυτοκίνητο με καταλύτη;
Οι σύγχρονοι καταλύτες έχουν μειώσει θεαματικά τις εκπομπές μονοξειδίου του άνθρακα σε σχέση με τα παλαιότερα αυτοκίνητα. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι ένας κινητήρας εσωτερικής καύσης μπορεί να λειτουργεί με ασφάλεια μέσα σε γκαράζ.
Οι σύγχρονοι κινητήρες συνεχίζουν να παράγουν CO. Ο κίνδυνος μπορεί να είναι αυξημένος κατά την κρύα εκκίνηση, πριν ο καταλύτης φτάσει στην κατάλληλη θερμοκρασία λειτουργίας, καθώς και όταν υπάρχει βλάβη ή διαρροή στο σύστημα εξαγωγής. Επίσημες οδηγίες συνιστούν τακτικό έλεγχο της εξάτμισης, καθώς ακόμη και μια μικρή διαρροή μπορεί να οδηγήσει σε συγκέντρωση μονοξειδίου μέσα στην καμπίνα.
Άρα, ο καταλύτης μειώνει τον κίνδυνο σε σχέση με ένα παλαιό όχημα, αλλά δεν καταργεί τον βασικό κανόνα ασφαλείας.
Το κλιματιστικό δεν παράγει μονοξείδιο
Χρειάζεται να ξεκαθαριστεί και μία συχνή παρανόηση. Το μονοξείδιο του άνθρακα δεν παράγεται από το σύστημα κλιματισμού του αυτοκινήτου.
Η πηγή του είναι η καύση στον κινητήρα. Ο κλιματισμός ή η θέρμανση απλώς αποτελούν τον λόγο για τον οποίο κάποιος μπορεί να αφήσει το αυτοκίνητο αναμμένο ενώ παραμένει μέσα.
Η καμπίνα δεν λειτουργεί ως αεροστεγής θάλαμος προστασίας. Καυσαέρια μπορούν να εισέλθουν από το περιβάλλον ή μέσω προβλήματος στην εξάτμιση. Το εγχειρίδιο υβριδικών μοντέλων της Toyota, για παράδειγμα, προειδοποιεί ότι σε κλειστούς χώρους τα καυσαέρια με μονοξείδιο μπορούν να συσσωρευτούν και να εισέλθουν στο όχημα, προκαλώντας σοβαρή βλάβη ή θάνατο.
Προσοχή και στα υβριδικά αυτοκίνητα
Ο κίνδυνος δεν αφορά μόνο τα συμβατικά βενζινοκίνητα ή diesel αυτοκίνητα. Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται και στα full hybrid ή plug-in hybrid μοντέλα.
Ένα υβριδικό μπορεί να φαίνεται σβηστό επειδή δεν ακούγεται ο θερμικός κινητήρας, ενώ στην πραγματικότητα το σύστημα κίνησης παραμένει ενεργοποιημένο. Ο βενζινοκινητήρας μπορεί να ξεκινήσει αυτόματα όταν το αυτοκίνητο χρειαστεί να φορτίσει την μπαταρία ή να καλύψει αυξημένες ενεργειακές απαιτήσεις.
Όταν σταθμεύουμε ένα υβριδικό σε γκαράζ, δεν αρκεί να διαπιστώσουμε ότι ο κινητήρας δεν ακούγεται. Ελέγχουμε ότι το αυτοκίνητο έχει τεθεί πλήρως εκτός λειτουργίας και ότι η ένδειξη «Ready» έχει σβήσει.
Τα αμιγώς ηλεκτρικά αυτοκίνητα δεν παράγουν καυσαέρια κατά τη λειτουργία τους. Ωστόσο, αυτό δεν αλλάζει τους υπόλοιπους κανόνες ασφαλείας ενός κλειστού χώρου στάθμευσης.
Ποια είναι τα πρώτα συμπτώματα
Τα συμπτώματα της δηλητηρίασης από μονοξείδιο συχνά μοιάζουν με γρίπη ή έντονη κόπωση. Αυτό μπορεί να κάνει το θύμα να υποτιμήσει την κατάσταση ή να θεωρήσει ότι χρειάζεται απλώς να καθίσει και να ξεκουραστεί.
Στα συχνότερα συμπτώματα περιλαμβάνονται:
- πονοκέφαλος,
- ζάλη,
- αδυναμία,
- ναυτία ή εμετός,
- υπνηλία και έντονη κόπωση,
- σύγχυση,
- πόνος στο στήθος,
- δυσκολία στην αναπνοή.
Όσο αυξάνεται η συγκέντρωση ή η διάρκεια έκθεσης, μπορεί να εμφανιστούν αποπροσανατολισμός, διαταραχή της όρασης, σπασμοί, απώλεια αισθήσεων και θάνατος.
Άτομα που κοιμούνται ή βρίσκονται υπό την επήρεια αλκοόλ ή άλλων ουσιών μπορεί να χάσουν τις αισθήσεις τους χωρίς να αντιληφθούν εγκαίρως τα προειδοποιητικά συμπτώματα.
Τι πρέπει να κάνεις αν υποψιάζεσαι έκθεση
Αν αισθανθείς πονοκέφαλο, ζάλη, ναυτία, ασυνήθιστη υπνηλία ή σύγχυση ενώ βρίσκεσαι σε γκαράζ ή κοντά σε κινητήρα που λειτουργεί:
- Βγες αμέσως σε καθαρό αέρα.
- Απομάκρυνε και τους υπόλοιπους μόνο εφόσον μπορείς να το κάνεις χωρίς να εκτεθείς περισσότερο.
- Μην παραμείνεις στον χώρο προσπαθώντας να εντοπίσεις την αιτία.
- Κάλεσε το 112 ή το 166 και εξήγησε ότι υπάρχει πιθανή έκθεση σε μονοξείδιο.
- Μην επιστρέψεις στον χώρο μέχρι να ελεγχθεί και να θεωρηθεί ασφαλής.
Το NIOSH συνιστά άμεση έξοδο σε καθαρό αέρα και ιατρική βοήθεια όταν υπάρχουν ύποπτα συμπτώματα. Το 112 λειτουργεί δωρεάν στην Ελλάδα και συνδέει τον πολίτη με τις αρμόδιες υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης.
Αν ένα άτομο βρίσκεται αναίσθητο μέσα στο γκαράζ, δεν πρέπει κάποιος να εισέλθει απερίσκεπτα και να γίνει δεύτερο θύμα. Ειδοποιεί αμέσως τις υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης και ακολουθεί τις οδηγίες τους.
Ο κίνδυνος μπορεί να περάσει και μέσα στο σπίτι
Σε κατοικίες όπου το γκαράζ είναι ενσωματωμένο στο κτίριο, τα καυσαέρια δεν απειλούν μόνο όσους βρίσκονται δίπλα στο αυτοκίνητο.
Το μονοξείδιο μπορεί να περάσει προς τους χώρους διαβίωσης μέσω θυρών, ανοιγμάτων και κατασκευαστικών κενών. Υπάρχουν καταγεγραμμένα περιστατικά έκθεσης σε κατοικίες ή χώρους εργασίας που επικοινωνούσαν με γκαράζ στο οποίο λειτουργούσε όχημα.
Για τον λόγο αυτό, αφού μπει το αυτοκίνητο στο γκαράζ, ο κινητήρας πρέπει να σβήνει αμέσως. Δεν παραμένουμε μέσα στην καμπίνα ακούγοντας μουσική ή χρησιμοποιώντας τη θέρμανση και δεν αφήνουμε το όχημα να λειτουργεί όσο κλείνει η γκαραζόπορτα.
Χρειάζεται ανιχνευτής μονοξειδίου;
Ένας ανιχνευτής CO μπορεί να προσφέρει κρίσιμη έγκαιρη προειδοποίηση, ειδικά όταν το γκαράζ επικοινωνεί με την κατοικία ή βρίσκεται κάτω από υπνοδωμάτια.
Η αμερικανική EPA συνιστά την τοποθέτηση ανιχνευτών:
- σε κάθε επίπεδο των χώρων κατοικίας,
- κοντά ή μέσα στους χώρους ύπνου,
- στο εσωτερικό του σπιτιού κοντά στην πόρτα που οδηγεί στο ενσωματωμένο γκαράζ,
- σε δωμάτια που βρίσκονται πάνω από το γκαράζ.
Η εγκατάσταση πρέπει πάντοτε να γίνεται σύμφωνα με τις οδηγίες του κατασκευαστή. Ο ανιχνευτής αποτελεί πρόσθετη δικλίδα ασφαλείας και όχι άδεια για να λειτουργεί ένας κινητήρας μέσα σε κλειστό χώρο.
Οι κανόνες που δεν παραβιάζουμε ποτέ
Ο κίνδυνος μπορεί να περιοριστεί με μερικές απλές αλλά απόλυτες συνήθειες:
- Δεν αφήνουμε ποτέ κινητήρα εσωτερικής καύσης να λειτουργεί μέσα σε κλειστό ή ημίκλειστο γκαράζ.
- Δεν θεωρούμε ότι μια ανοιχτή γκαραζόπορτα εξασφαλίζει επαρκή προστασία.
- Βγάζουμε πρώτα το όχημα σε ανοιχτό χώρο και μετά ενεργοποιούμε για περισσότερη ώρα θέρμανση ή κλιματισμό.
- Μετά τη στάθμευση, σβήνουμε αμέσως το αυτοκίνητο.
- Ελέγχουμε ότι ένα υβριδικό δεν έχει παραμείνει σε κατάσταση λειτουργίας.
- Συντηρούμε τακτικά την εξάτμιση και δεν αγνοούμε μυρωδιές, ασυνήθιστους θορύβους ή ζημιές.
- Τοποθετούμε ανιχνευτή CO όταν το γκαράζ επικοινωνεί με την κατοικία.
Τι κρατάμε;
- Το μονοξείδιο του άνθρακα είναι άχρωμο και άοσμο, άρα δεν γίνεται αντιληπτό χωρίς ανιχνευτή.
- Μπορεί να συγκεντρωθεί επικίνδυνα μέσα σε κλειστό ή ημίκλειστο χώρο σε πολύ μικρό χρόνο.
- Ακόμη και ένα σύγχρονο αυτοκίνητο με καταλύτη δεν πρέπει να λειτουργεί μέσα σε γκαράζ.
- Η ανοιχτή γκαραζόπορτα δεν αποτελεί εγγύηση ασφαλείας.
- Το κλιματιστικό δεν παράγει μονοξείδιο. Ο κίνδυνος προέρχεται από τη λειτουργία του κινητήρα.
- Στα υβριδικά, ο θερμικός κινητήρας μπορεί να ξεκινήσει αυτόματα ενώ το σύστημα παραμένει ενεργό.
- Πονοκέφαλος, ζάλη, ναυτία, υπνηλία και σύγχυση είναι ύποπτα συμπτώματα.
- Σε πιθανή έκθεση βγαίνουμε αμέσως σε καθαρό αέρα και καλούμε το 112 ή το 166.
- Ένας ανιχνευτής CO είναι χρήσιμος, αλλά δεν αντικαθιστά τη σωστή χρήση και τον αερισμό.
- Τα αίτια του πρόσφατου περιστατικού στον Πειραιά εξακολουθούν να διερευνώνται.
