Σε μια εποχή που η ηλεκτροκίνηση έχει εδραιωθεί στην αγορά λίγοι γνωρίζουν ότι η Ελλάδα είχε οραματιστεί κάτι τέτοιο πριν από δεκαετίες
Το Enfield 8000, ένα μικρό αυτοκίνητο με ελληνική καρδιά και βρετανική καταγωγή, υπήρξε ένα από τα πρώτα ηλεκτρικά αυτοκίνητα παραγωγής στον κόσμο και μάλιστα κατασκευαζόταν στη Σύρο! Η ιστορία του, δεν είναι μόνο τεχνολογική αλλά αντανακλά και τις χρόνιες πολιτικές παθογένειες της Ελλάδας.
Ο Οραματιστής Γιάννης Γουλανδρής
Πίσω από το εγχείρημα βρίσκεται ο εφοπλιστής και επιχειρηματίας Γιάννης Γουλανδρής, μέλος της γνωστής οικογένειας με τη ναυτιλιακή παράδοση. Ο Γουλανδρής, είχε αποκτήσει τη βρετανική εταιρεία Enfield Automotive το 1969, η οποία την εποχή εκείνη, εξειδικευόταν σε ηλεκτρικά οχήματα για στρατιωτική χρήση. Πέραν αυτού όμως, είχε στα σκαριά και ένα πρότζεκτ που αφορούσε ένα μικρό ηλεκτρικού αυτοκινήτου πόλης: το Enfield 8000.
Το σχέδιο του αυτοκινήτου βασιζόταν σε μηχανικά μέρη από Mini και Hillman Imp, αλλά το σημαντικότερο ήταν η ηλεκτρική του καρδιά, ένας DC κινητήρας 8 ίππων, που τροφοδοτούνταν από οκτώ μπαταρίες μολύβδου. Παρότι η τεχνολογία της εποχής δεν επέτρεπε ιδιαίτερες επιδόσεις, το Enfield 8000 έφτανε τα 75 χλμ/ώρα τελικής ταχύτητας και είχε αυτονομία έως 65 χιλιόμετρα. Για την κυκλοφορία μέσα στις πόλεις, αυτά αρκούσαν.
Από το Isle of Wight στη Σύρο
Η αρχική παραγωγή ξεκίνησε στη Βρετανία, στο Isle of Wight, όμως το όραμα του Γουλανδρή ήταν να μεταφέρει τη βιομηχανική δραστηριότητα στην Ελλάδα και μάλιστα σε ένα νησί, τη Σύρο, στο ναυπηγείο Νεώριο. Επρόκειτο για μια από τις πρώτες προσπάθειες βιομηχανικής ανασυγκρότησης της χώρας με έμφαση στην καινοτομία. Σκοπός ήταν να δημιουργηθεί μια μικρή αλλά αυτόνομη γραμμή παραγωγής, στο Αιγαίο.
Το εγχείρημα όμως, δεν ήταν απλό. Η ελληνική γραφειοκρατία, η έλλειψη θεσμικής υποστήριξης και κυρίως οι πολιτικές σκοπιμότητες της εποχής –μέσα στη δικτατορία των συνταγματαρχών– υπονόμευσαν την προσπάθεια. Αν και οι εγκαταστάσεις προσαρμόστηκαν γρήγορα για τη συναρμολόγηση του Enfield, η επίσημη Πολιτεία στάθηκε εχθρική και το αυτοκίνητο ουδέποτε πήρε έγκριση για κυκλοφορία στην Ελλάδα.
Εξαγωγές στο Ηνωμένο Βασίλειο και η ΔΕΗ του 1970!
Παρά την απουσία εγχώριας στήριξης, η παραγωγή προχώρησεμε εξαγωγικό χαρακτήρα. Περίπου 120 με 130 Enfield 8000 κατασκευάστηκαν μεταξύ 1973 και 1977, με τα περισσότερα να πωλούνται στο Ηνωμένο Βασίλειο. Εκεί, υπήρχε ήδη κυβερνητικό ενδιαφέρον για εναλλακτικά καύσιμα, ενόψει και της πετρελαϊκής κρίσης του 1973. Αρκετά Enfield εντάχθηκαν σε πιλοτικά προγράμματα δημοτικών στόλων και τοπικών αυτοδιοικήσεων, ενώ ο μεγαλύτερος πελάτης, ήταν ο δημόσιος πάροχος ηλεκτρισμού της Βρετανίας.
Το Enfield απέδειξε ότι ένα μικρό ηλεκτρικό αυτοκίνητο μπορούσε να λειτουργήσει σε αστικό περιβάλλον με αξιοπιστία. Ήταν αθόρυβο, οικονομικό και εξαιρετικά απλό στη συντήρηση. Όμως η περιορισμένη αυτονομία, η αργή φόρτιση και η παντελής έλλειψη υποδομών –τότε δεν υπήρχαν φορτιστές, απλώς πρίζες ρεύματος– περιόρισαν την εμπορική του δυναμική.
Μια ελληνική ευκαιρία που χάθηκε
Η μεγάλη ειρωνεία είναι ότι, ενώ η Ελλάδα θα μπορούσε να γίνει πρωτοπόρος στον τομέα της ηλεκτροκίνησης, τελικά κατέληξε να αγνοεί το ίδιο της το δημιούργημα. Ούτε η χούντα ούτε οι επόμενες κυβερνήσεις στήριξαν το έργο. Το Enfield 8000 δεν κυκλοφόρησε ποτέ στους ελληνικούς δρόμους – με εξαίρεση ελάχιστα κομμάτια που σώθηκαν από συλλέκτες ή παλαιούς εργαζομένους στο Νεώριο.
Πίσω από την αποτυχία, δεν κρύβεται μόνο η έλλειψη τεχνογνωσίας ή υποδομών. Η Ελλάδα ήταν -και δυστυχώς συνεχίζει να είναι- δέσμια ενός πελατειακού μοντέλου, εχθρικού προς την καινοτομία και την ιδιωτική πρωτοβουλία. Για να το πούμε απλά, το Enfield 8000, όντας ηλεκτρικό, μπορεί να μην είχε μίζα, αλλά σίγουρα χρειαζόταν αρκετές για να έχει συνέχεια…
Το Enfield ως θρύλος
Σήμερα, τα λίγα σωζόμενα Enfield 8000 έχουν αποκτήσει συλλεκτική αξία. Η πρωτοπορία του Γουλανδρή αναγνωρίζεται πλέον ως αξιοσημείωτο κεφάλαιο της ελληνικής βιομηχανικής ιστορίας. Κι όμως, λίγοι γνωρίζουν ότι ένα από τα πρώτα αμιγώς ηλεκτρικά αυτοκίνητα στον κόσμο ήταν… ελληνικό.
Η ιστορία του Enfield 8000 δεν είναι απλώς μια παραδοξότητα στην παγκόσμια ιστορία της αυτοκίνησης. Είναι μια υπενθύμιση για το πώς η τεχνολογική πρωτοπορία δεν αρκεί από μόνη της. Χρειάζεται περιβάλλον, θεσμούς, κουλτούρα συνεργασίας και ένα κράτος που ενθαρρύνει την καινοτομία, αντί να την εμποδίζει.
Σήμερα, που η ηλεκτροκίνηση αντιμετωπίζεται ως απαραίτητη συνθήκη για τη βιωσιμότητα των πόλεων και του πλανήτη, το Enfield 8000 είναι και πάλι «επίκαιρο». Δυστυχώς όμως, για την Ελλάδα, είναι απλά ένα σύμβολο του «τι θα μπορούσε να είχε γίνει αν…».
