Είμαι σταματημένος στη μέση διασταύρωση λόγω κίνησης

Υπάρχουν λίγες εικόνες πιο χαρακτηριστικές της ελληνικής κίνησης από μια διασταύρωση γεμάτη αυτοκίνητα που έχουν εγκλωβιστεί στη μέση, ενώ το φανάρι έχει ήδη ανάψει πράσινο για τους υπόλοιπους.

Υπάρχουν στιγμές στην Αθήνα όπου αισθάνεσαι ότι ολόκληρη η πόλη έχει μπλοκάρει. Φανάρι πράσινο, ουρά μπροστά, κορναρίσματα από πίσω και εκείνο το κλασικό δίλημμα: να μπεις ή να περιμένεις άλλο ένα φανάρι. Και κάπως έτσι, μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα, βρίσκεσαι εγκλωβισμένος στη μέση της διασταύρωσης, εμποδίζοντας όσους προσπαθούν πλέον να περάσουν κάθετα. Το βλέπουμε καθημερινά στην Ελλάδα και πλέον έχει σχεδόν θεωρηθεί φυσιολογικό. Το θέμα όμως είναι ότι ο ΚΟΚ δεν το αντιμετωπίζει καθόλου ως κάτι αποδεκτό.

Τι λέει ουσιαστικά ο ΚΟΚ

Η βασική λογική του νόμου είναι πολύ πιο απλή απ’ όσο νομίζουν αρκετοί οδηγοί: δεν επιτρέπεται να εισέλθεις σε διασταύρωση αν δεν υπάρχει διαθέσιμος χώρος για να την εγκαταλείψεις. Δηλαδή ακόμη κι αν έχεις πράσινο φανάρι, ακόμη κι αν κινείσαι κανονικά και ακόμη κι αν πίσω σου έχουν ήδη αρχίσει οι κόρνες, θεωρητικά οφείλεις να περιμένεις πριν τη γραμμή stop αν βλέπεις ότι μπροστά η ουρά έχει σταματήσει. Και εδώ αρχίζει το πραγματικό πρόβλημα στην ελληνική κυκλοφορία. Γιατί στην πράξη οι περισσότεροι σκέφτονται ότι «αν δεν χωθώ τώρα, δεν θα περάσω ποτέ». Ο επόμενος κάνει το ίδιο, μετά άλλος ένας, μετά αλλάζει το φανάρι και ξαφνικά μια ολόκληρη διασταύρωση έχει κλείσει.

Άρα ναι, μπορεί να θεωρηθείς παράνομος

Ναι. Και αυτό είναι το κομμάτι που αρκετοί αγνοούν. Το γεγονός ότι μπήκες με πράσινο δεν σημαίνει ότι είσαι αυτόματα καλυμμένος. Αν τελικά ακινητοποιηθείς μέσα στη διασταύρωση και εμποδίζεις την κάθετη κυκλοφορία, μπορεί να θεωρηθεί ότι παρακωλύεις την κυκλοφορία και παραβιάζεις τις υποχρεώσεις κίνησης μέσα σε κόμβο ή διασταύρωση. Στην πράξη βέβαια, στην Ελλάδα η συγκεκριμένη παράβαση σπάνια βεβαιώνεται συστηματικά, εκτός αν υπάρχει τροχονόμος ή δημιουργηθεί σοβαρό κυκλοφοριακό πρόβλημα. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι είναι νόμιμο. Και το σημαντικότερο δεν είναι καν το πρόστιμο. Είναι το τι συμβαίνει αν εξαιτίας αυτής της συμπεριφοράς προκύψει ατύχημα.

Αν προκληθεί ατύχημα, τα πράγματα σοβαρεύουν πολύ

Το πραγματικό πρόβλημα αρχίζει τη στιγμή που μια μπλοκαρισμένη διασταύρωση οδηγεί σε ατύχημα. Γιατί εκεί πλέον δεν μιλάμε απλώς για μια αντικοινωνική ή εκνευριστική οδηγική συνήθεια, αλλά για μια κατάσταση που μπορεί να δημιουργήσει πραγματικό κίνδυνο στον δρόμο. Σκέψου ένα από τα πιο συνηθισμένα σενάρια στην πόλη. Το φανάρι έχει αλλάξει, η κάθετη κυκλοφορία ξεκινά κανονικά, αλλά ένα ή δύο αυτοκίνητα έχουν μείνει εγκλωβισμένα πάνω στον κόμβο επειδή δεν υπήρχε τελικά χώρος εξόδου. Ένα μηχανάκι προσπαθεί να περάσει ανάμεσα, κάποιος οδηγός φρενάρει απότομα για να αποφύγει σύγκρουση, ένας άλλος επιχειρεί να ελιχθεί τελευταία στιγμή και μέσα σε δευτερόλεπτα δημιουργείται ατύχημα. Σε μια τέτοια περίπτωση, ο οδηγός που έχει μπλοκάρει τη διασταύρωση μπορεί να θεωρηθεί υπαίτιος ή συνυπαίτιος, καθώς ουσιαστικά παρεμπόδισε αντικανονικά την κυκλοφορία και δημιούργησε μια επικίνδυνη κατάσταση μέσα στον κόμβο. Και εκεί οι συνέπειες δεν περιορίζονται απαραίτητα σε ένα απλό πρόστιμο. Ανάλογα με τη σοβαρότητα του περιστατικού, μπορεί να υπάρξουν διοικητικές κυρώσεις, αστικές ευθύνες για αποζημιώσεις ή ακόμη και ποινικές συνέπειες σε περίπτωση σοβαρού τραυματισμού. Και κάπως έτσι, αυτό που αρχικά μοιάζει με ένα «μπήκα λίγο γιατί κινούνταν η ουρά» αποκτά τελείως διαφορετική βαρύτητα όταν εξεταστεί μετά από ένα τροχαίο.

Το φαινόμενο που παραλύει ολόκληρες πόλεις

Το εντυπωσιακό είναι ότι πολλές φορές το χάος δεν δημιουργείται επειδή οι δρόμοι δεν χωρούν άλλα αυτοκίνητα. Δημιουργείται επειδή μπλοκάρονται οι διασταυρώσεις. Αυτό είναι και το κλασικό ελληνικό ντόμινο: Ένας οδηγός μπαίνει χωρίς χώρο εξόδου. Μετά δεύτερος. Μετά τρίτος. Η κάθετη κυκλοφορία δεν μπορεί να κινηθεί όταν ανάψει πράσινο, άρα αρχίζει να δημιουργείται ουρά και εκεί. Και μέσα σε λίγα λεπτά έχουν δεθεί κόμπος τέσσερις διαφορετικοί δρόμοι μαζί. Αν το παρατηρήσεις ψύχραιμα, μεγάλο μέρος της αστικής συμφόρησης στην Ελλάδα ξεκινά ακριβώς από αυτό το σημείο.

Το «KEEP CLEAR» που στο εξωτερικό θεωρείται αυτονόητο

Σε πολλές χώρες του εξωτερικού, ειδικά στο Ηνωμένο Βασίλειο αλλά και σε αρκετές ασιατικές ή βόρειες ευρωπαϊκές πόλεις, υπάρχει μια πολύ απλή αλλά εξαιρετικά αποτελεσματική λύση για να μην μπλοκάρουν οι διασταυρώσεις: το γνωστό κίτρινο πλέγμα «KEEP CLEAR», ή αλλιώς «yellow box junction». Πρόκειται για το χαρακτηριστικό κίτρινο σταυρωτό δίχτυ που βρίσκεται ζωγραφισμένο στο οδόστρωμα, ακριβώς στη μέση της διασταύρωσης. Ουσιαστικά λειτουργεί σαν μια οπτική υπενθύμιση προς τον οδηγό ότι δεν πρέπει να εισέλθει στον κόμβο αν δεν υπάρχει ήδη ελεύθερος χώρος για να τον εγκαταλείψει. Η λογική είναι απόλυτα ξεκάθαρη: «αν δεν μπορείς να βγεις, δεν μπαίνεις». Και σε αντίθεση με όσα έχουμε συνηθίσει στην Ελλάδα, εκεί ο κανόνας εφαρμόζεται πραγματικά. Σε πολλές πόλεις υπάρχουν κάμερες που παρακολουθούν αποκλειστικά αυτές τις διασταυρώσεις και αν ένα όχημα σταματήσει μέσα στο κίτρινο πλέγμα χωρίς δυνατότητα εξόδου, το πρόστιμο βεβαιώνεται αυτόματα. Το ενδιαφέρον είναι ότι το σύστημα λειτουργεί όχι επειδή είναι πολύπλοκο, αλλά επειδή είναι απολύτως σαφές. Ο οδηγός βλέπει μπροστά του μια ζώνη που δεν πρέπει να μπλοκάρει και γνωρίζει ότι δεν υπάρχει περιθώριο για «λίγο ακόμα». Δεν υπάρχει η λογική του «θα προλάβω», ούτε η ελπίδα ότι «κάπως θα ανοίξει μπροστά». Ή περνάς ολόκληρη τη διασταύρωση καθαρά ή περιμένεις πίσω από τη γραμμή. Και κάπως έτσι, ακόμη και σε πόλεις με τεράστιο κυκλοφοριακό φόρτο, οι κόμβοι παραμένουν λειτουργικοί χωρίς να δημιουργείται το γνωστό χάος που βλέπουμε καθημερινά στους ελληνικούς δρόμους.

Θα δούλευε κάτι τέτοιο στην Ελλάδα;

Πιθανότατα ναι. Ειδικά σε κόμβους που καθημερινά μετατρέπονται σε κυκλοφοριακό χάος. Το πρόβλημα όμως δεν είναι μόνο οι υποδομές ή η διαγράμμιση. Είναι και η νοοτροπία. Γιατί ο κανόνας υπάρχει ήδη. Απλώς σχεδόν κανείς δεν τον εφαρμόζει συνειδητά. Και κάπως έτσι, ενώ θεωρητικά όλοι γνωρίζουν ότι δεν πρέπει να κλείνεις τη διασταύρωση, στην πράξη συνεχίζουμε να βλέπουμε αυτοκίνητα εγκλωβισμένα στη μέση, λεωφορεία που δεν μπορούν να στρίψουν, μηχανάκια να περνούν ξυστά και ολόκληρους δρόμους να νεκρώνουν για ένα-δύο φανάρια.

Συμπέρασμα: Είσαι τελικά παράνομος;

Η ξεκάθαρη απάντηση είναι ναι.

Αν μπεις σε διασταύρωση χωρίς να υπάρχει διαθέσιμος χώρος εξόδου και τελικά μείνεις ακινητοποιημένος μέσα σε αυτή, θεωρητικά παρανομείς, ακόμη κι αν είχες πράσινο φανάρι όταν ξεκίνησες. Και αν από αυτή την κατάσταση προκληθεί ατύχημα ή σοβαρή παρεμπόδιση της κυκλοφορίας, οι συνέπειες μπορούν να γίνουν πολύ σοβαρότερες από ένα απλό πρόστιμο. Το πρόβλημα είναι ότι στην Ελλάδα το έχουμε συνηθίσει τόσο πολύ, που πολλοί θεωρούν πλέον φυσιολογικό κάτι που κανονικά δεν θα έπρεπε να συμβαίνει ποτέ. Ευχόμαστε οι νέες ΑΙ κάμερες να καταπολεμήσουν αυτό το πρόβλημα τιμωρώντας τους παραβάτες.