Ποια είναι η μεγαλύτερη τεχνολογική καινοτομία στην ιστορία της αυτοκίνησης;

Ένα συχνό ερώτημα το οποίο μπορεί να πυροδοτήσει ατελείωτες συζητήσεις και να οδηγήσει σε αδιέξοδα… τελικά, υπάρχει απάντηση;

Κάθε φορά που τίθεται το ερώτημα για τη σημαντικότερη καινοτομία στην ιστορία του αυτοκινήτου, η συζήτηση οδηγείται σχεδόν νομοτελειακά σε αδιέξοδο. Η αναζήτηση ενός και μόνο τεχνολογικού άλματος, μιας μοναδικής εφεύρεσης ή ενός κατασκευαστή που «άλλαξε τα πάντα», μοιάζει σαν την αναζήτηση του ιερού δισκοπότηρου. Είναι όμως παραπλανητική και τελικά καταλήγει σαν μια άσκηση λογομαχίας.

Παραπλανητική, γιατί η αλήθεια είναι ότι η αυτοκίνηση δεν εξελίχθηκε με στιγμές στον χρόνο, αλλά μέσα από μια διαδικασία συνεχούς προόδου, την οποία τροφοδοτούσαν ισόποσα το όραμα και ο ανταγωνισμός. Ακόμα λοιπόν και αν μπορούν να διακριθούν και να αναγνωριστούν ορόσημα, είναι αδύνατο να αξιολογηθεί η βαρύτητα τους μεμονωμένα και ανεξάρτητα, τουλάχιστον όχι χωρίς να λογαριάζει κανείς όσα προηγήθηκαν και όσα ακολούθησαν.

Η καινοτομία είναι διαδικασία και ο στόχος ήταν πάντα η μαζικότητα

Αν απογυμνώσει κανείς την ιστορία του αυτοκινήτου από τον μύθο, γίνεται σαφές ότι στόχος ήταν ανέκαθεν η μαζικότητα. Είναι ωραίες οι αγωνιστικές εποποιίες και οι θρυλικές αφηγήσεις αλλά η συνεισφορά του αυτοκινήτου στον μετασχηματισμό του κόσμου δεν μετριέται με επιδόσεις. Συντελέστηκε με βάση την πρακτικότητα, την ευκολία και την ασφάλεια, μια δέσμη χαρακτηριστικών που ανέδειξαν τον πρακτικό του χαρακτήρα και σε συνδυασμό με την μαζικότητα στην παραγωγή, το έκαναν προσιτό σε όλους (σχεδόν).

Εξετάζοντας το σε αυτό το πλαίσιο, το αυτοκίνητο δεν έγινε λοιπόν μαζικό επειδή εμφανίστηκε ένας μόνο κινητήρας, ούτε ασφαλές επειδή προστέθηκε ένα σύστημα, ούτε πρακτικό επειδή λύθηκε ένα επιμέρους πρόβλημα.

Η παγίδα στην όλη συζήτηση, είναι το να εγκλωβιστεί κανείς στην οπτική του «ποιος έκανε κάτι πρώτος». Αυτό μπορεί να εξυπηρετεί μια ιστορική αποτύπωση όμως τελικά η βαρύτητα μιας καινοτομίας σπάνια ταυτίζεται με την πρωτιά. Το γεγονός ότι μια τεχνολογία παρουσιάστηκε πρώτη δεν σημαίνει ότι ήταν αυτή που την καθιέρωσε. Η προσαρμογή, η διάδοση και η διάρκεια στο χρόνο είναι τα στοιχεία που έκαναν την έκαναν κανονικότητα και αυτό αποτελεί συλλογική διεργασία.

Η καινοτομία ως άθροισμα

Υπό αυτή την έννοια, κάθε τεχνολογική πρόοδος στην αυτοκίνηση απέκτησε σημασία όχι επειδή εμφανίστηκε, αλλά επειδή ενσωματώθηκε. Μια λύση μπορεί να είναι ιδιοφυής, αλλά αν δεν γίνει αξιόπιστη, προσιτή και οικονομική σε κλίμακα παραγωγής, παραμένει υποσημείωση. Το αυτοκίνητο έγινε καθημερινό εργαλείο μετακίνησης όχι χάρη σε μία ανακάλυψη, αλλά χάρη σε δεκάδες βελτιώσεις που λειτούργησαν σωρευτικά.

Το ίδιο ισχύει και για τους κατασκευαστές. Η αφήγηση που θέλει έναν ή δύο «μεγάλους παίκτες» να καθορίζουν την πορεία της αυτοκίνησης απλοποιεί υπερβολικά μια εξαιρετικά σύνθετη πραγματικότητα. Οι μεγάλες αλλαγές δεν προέκυψαν από απομονωμένες ιδιοφυΐες και εταιρείες με πάθος , αλλά από ανταγωνισμό, αντιγραφή, βελτίωση και σύγκλιση.

Κάθε κατασκευαστής συνέβαλε σε κάτι. Άλλος στη μηχανολογία, άλλος στην παραγωγή, άλλος στην ασφάλεια, άλλος στη διάδοση. Καμία εταιρεία δεν συγκέντρωσε όλες τις καινοτομίες και καμία δεν μπορεί να διεκδικήσει αποκλειστικά τον ρόλο του καθοριστικού παράγοντα.

Η αόρατη πρόοδος

Ίσως το πιο χαρακτηριστικό στοιχείο της πραγματικά μεγάλης καινοτομίας είναι ότι, με τον χρόνο, γίνεται αόρατη. Όταν μια τεχνολογία πάψει να συζητιέται, να διαφημίζεται ή να εντυπωσιάζει, τότε έχει πετύχει τον σκοπό της. Έχει ενσωματωθεί τόσο βαθιά στην εμπειρία της οδήγησης, ώστε η απουσία της να μοιάζει αδιανόητη.

Αυτός είναι και ο λόγος που η αναζήτηση της «μεγαλύτερης» καινοτομίας οδηγεί σε λάθος συμπεράσματα. Σαφώς και θα αποδώσουμε τα εύσημα σε αυτούς που σκέφτηκαν και δημιούργησαν έξω από στεγανά και πεπατημένες οδούς αλλά όσο σημαντική και αν ήταν αυτή κάθε αυτή η καινοτομία, μεγαλύτερη τελικά αξία έχουν οι διαδικασίες που οδήγησαν στην καθιέρωση της. Και αυτές οι διαδικασίες, γίνονται χωρίς προβολή, χωρίς πυροτεχνήματα και πηχυαίους τίτλους, στο παρασκήνιο.