Το παράδοξο της αστικής μετακίνησης και γιατί η κατανάλωση στις πόλεις πρέπει να μετριέται σε χρόνο και όχι σε χιλιόμετρα
Η πόλη στρεβλώνει τον χωροχρόνο. Σε κρατά μέσα στο αυτοκίνητο, με το βλέμμα μπροστά, το πόδι στο φρένο και τον χρόνο να κυλά πιο γρήγορα απ’ ό,τι τα χιλιόμετρα. Φανάρια, ουρές, μικρές μετακινήσεις που μοιάζουν με πρόοδο αλλά δεν είναι. Το αυτοκίνητο ζει εκείνη την ώρα σε μια παράξενη ενδιάμεση κατάσταση: ούτε πραγματικά ακίνητο, ούτε ουσιαστικά σε κίνηση.
Και όμως, συνεχίζει να καταναλώνει. Όχι για να σε πάει κάπου, αλλά για να υπάρχει. Για να διατηρείται έτοιμο, δροσεό ή ζεστό, φωτισμένο, «ζωντανό» μέσα στη στασιμότητα. Στην ελληνική πόλη, μεγάλο μέρος της οδήγησης δεν είναι διαδρομή, είναι αναμονή με κόστος.
Αυτό το κόστος δύσκολα γίνεται αντιληπτό, γιατί δεν μετριέται με τον τρόπο που μάθαμε να κοιτάμε την κατανάλωση. Τα όργανα του αυτοκινήτου συνεχίζουν να μας μιλούν σε χιλιόμετρα, ενώ η καθημερινή μετακίνηση μετριέται σε λεπτά. Έτσι, η ενέργεια που καταναλώνεται χωρίς ουσιαστική πρόοδο χάνεται μέσα στους μέσους όρους, αφήνοντας την αίσθηση ότι «όλα είναι υπό έλεγχο». Στην πραγματικότητα, απλώς δεν βλέπουμε τι ακριβώς είναι αυτό που πληρώνουμε.
Γιατί η κατανάλωση όπως τη μάθαμε, μετριέται σε λίτρα ή κιλοβατώρες ανά 100 χιλιόμετρα, όμως η πόλη δεν λειτουργεί με χιλιόμετρα. Λειτουργεί με χρόνο. Και εκεί αρχίζει το πρόβλημα.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Όταν τα νούμερα δείχνουν λιγότερα απ’ όσα πληρώνεις
Οι ενδείξεις κατανάλωσης των σύγχρονων αυτοκινήτων βασίζονται στη σχέση ενέργειας και απόστασης. Όταν η απόσταση κερδίζεται αργά –ή σχεδόν καθόλου– η εικόνα αλλοιώνεται. Το καύσιμο ή το ρεύμα που καταναλώνεται σε στάσεις, σε αργή κύλιση ή σε επανεκκινήσεις δεν εξαιρείται, δεν έχει άλλα τιμολογιακή χρεώση, απλώς απορροφάται μέσα στη μέση τιμή.
Έτσι γεννιέται ένα ψευδές αίσθημα οικονομίας. Ο οδηγός βλέπει στο τέλος της διαδρομής ένα «λογικό» νούμερο και πιστεύει ότι το αυτοκίνητο δεν καίει πολύ. Στην πραγματικότητα, όμως, έχει πληρώσει ενέργεια για λεπτά λειτουργίας που δεν μεταφράστηκαν ποτέ σε απόσταση.
Η πόλη δεν είναι απλώς αργή – είναι ενεργειακά δύσκολη
Στον ανοιχτό δρόμο, ο κινητήρας δουλεύει ομαλά, κοντά στη βέλτιστη περιοχή απόδοσής του. Στην πόλη, αναγκάζεται συνεχώς να ξεκινά από στάση, να νικά την αδράνεια, να λειτουργεί σε χαμηλές ταχύτητες και εκτός ιδανικών συνθηκών. Κάθε εκκίνηση κοστίζει ενέργεια, και κάθε λεπτό αναμονής διατηρεί το αυτοκίνητο «ζωντανό», ακόμη κι αν δεν προχωρά.
Γι’ αυτό ακριβώς και ανά χιλιόμετρο, η κατανάλωση στην πόλη είναι σχεδόν πάντα υψηλότερη. Όχι επειδή ο οδηγός κάνει κάτι λάθος, αλλά επειδή το περιβάλλον το επιβάλλει.
«Μα έχω start-stop, υβριδικό ή ηλεκτρικό»
Η ένσταση είναι σωστή. Τα σύγχρονα συστήματα μειώνουν δραστικά τις απώλειες της αστικής οδήγησης. Το start-stop σβήνει τον κινητήρα στις στάσεις. Τα υβριδικά ξεκινούν ηλεκτρικά. Τα ηλεκτρικά δεν καίνε καύσιμο.
Όμως το βασικό ζήτημα παραμένει: το αυτοκίνητο συνεχίζει να καταναλώνει ενέργεια. Κλιματισμός, ηλεκτρονικά, συστήματα υποστήριξης λειτουργούν κανονικά. Στα υβριδικά, όταν το ηλεκτρικό απόθεμα εξαντληθεί, ο θερμικός κινητήρας μπορεί να λειτουργήσει απλώς για φόρτιση, χωρίς να κινεί το όχημα. Στα ηλεκτρικά, οι συνεχείς κύκλοι επιτάχυνσης και διαχείρισης ισχύος μειώνουν την αυτονομία περισσότερο απ’ όσο περιμένει κανείς.
Οπότε ναι, συμφωνούμε η ηλεκτροκίνηση και τα υβριδικά βελτιώνουν την κατάσταση στην πόλη αλλά δεν την κάνουν ενεργειακά ουδέτερη ούτε και την εξισώσουν με τις ιδανικές συνθήκες ανοικτού δρόμου.
Το πραγματικό μέτρο είναι ο χρόνος
Δύο οδηγοί μπορεί να καλύψουν την ίδια απόσταση. Αν όμως ο ένας χρειαστεί τριπλάσιο χρόνο λόγω κίνησης, το αυτοκίνητό του θα έχει λειτουργήσει περισσότερη ώρα και σε δυσμενέστερες συνθήκες. Το αποτέλεσμα είναι υψηλότερη κατανάλωση στην πόλη, αλλά χωρίς το καντράν να δείχνει πόσο μεγάλο μέρος αυτής οφείλεται στον χρόνο και όχι στην απόσταση. Δεν ειναι ακριβώς τα χιλιόμετρα «πιο ακριβά» στην πόλη, είναι ο χρόνος πιο ακριβός.
Εν ολίγοις, δεν πληρώνουμε μόνο για το πόση απόσταση καλύπτουμε, πληρώνουμε περισσότερο για το πόσο περιμένουμε και ένα μεγάλο μέρος της ενέργειας που σπαταλάται, δεν γίνεται ποτέ κίνηση. Γίνεται απλώς λειτουργία.
