Μπορεί οι πλήρεις ρυθμίσεις των αναρτήσεων να συναντώνται μόνο σε ακριβά ή sport μοντέλα, ωστόσο υπάρχει μια συνιστώσα που τη βρίσκουμε σχεδόν παντού, ακόμα και στα πλέον προσιτά μοντέλα της αγοράς. Δυστυχώς λίγοι την χρησιμοποιούν, καιρός να αλλάξει αυτό
Ανεξάρτητα λοιπόν αν πρόκειται για ένα «ταπεινό» scooter, για παπί ή commuter μοτοσυκλέτα Α1, με μονό ή ζεύγος αμορτισέρ, είναι σχεδόν σίγουρο ότι η πίσω ανάρτηση ρυθμίζεται ως προς την προφόρτιση του ελατηρίου.
Πρόκειται για ένα στοιχείο που πολλοί αναβάτες απλά ξεχνούν ή δεν γνωρίζουν σε τι χρησιμεύει. Σχετίζεται όμως άμεσα με τη συμπεριφορά του δίτροχου και την προσαρμογή του στις εναλλαγές των φορτίων που προκύπτουν από τις ανάγκες της καθημερινότητας.
Για αρχή, η ανάρτηση
Για να καταλάβουμε τι είναι η προφόρτιση και ποια είναι η επίδρασή της, θα πρέπει πρώτα να καταλάβουμε πώς λειτουργεί μια ανάρτηση. Και δεν είναι κάτι δύσκολο.
Η ανάρτηση ουσιαστικά είναι ένα ελατήριο το οποίο συμπιέζεται και εκτονώνεται διαχειριζόμενο τα φορτία που δέχεται. Μόνο που υπάρχει ένα μειονέκτημα: το ελατήριο έχει την τάση να ταλαντώνεται. Αν το «ζουπήξεις», συνεχίζει να συμπιέζεται και να εκτονώνεται μέχρι να επιστρέψει σε κατάσταση ηρεμίας.
Πέραν αυτού, η ταχύτητα με την οποία επανέρχεται στην αρχική του κατάσταση δεν είναι πάντα η ιδανική. Αν είχαμε μόνο ένα ελατήριο, τότε στην πρώτη λακκούβα θα κάναμε «μποίνγκ – μποϊνγκ» για αρκετά μέτρα, η κατάσταση θα ήταν ανεξέλεγκτη και η οδήγηση επικίνδυνη.
Εδώ έρχεται το αμορτισέρ, που επί της ουσίας είναι το «χαλινάρι» που δαμάζει την ταλάντωση του ελατηρίου. Φροντίζει επίσης το πόσο γρήγορα αυτό συμπιέζεται και επιστρέφει. Αυτά τα δύο χαρακτηριστικά ονομάζονται αποσβέσεις συμπίεσης και επαναφοράς. Άλλο θέμα, άλλη ώρα. Εμάς μας ενδιαφέρει η προφόρτιση.
Τα χαρακτηριστικά του ελατηρίου
Το ελατήριο διαθέτει συγκεκριμένα εγγενή χαρακτηριστικά: το ελεύθερο μήκος (το μέγεθός του χωρίς φορτίο) και τη σταθερά ελατηρίου (σκληρότητα), δηλαδή τη δύναμη που απαιτείται για να συμπιεστεί κατά μία μονάδα μήκους.
Έστω ότι ο κατασκευαστής έχει επιλέξει ένα ελατήριο ώστε να δέχεται το βάρος της μοτοσυκλέτας και του αναβάτη. Αυτό που μας ενδιαφέρει είναι το Sag, δηλαδή η βύθιση της ανάρτησης από το βάρος μας. Το επιθυμητό είναι η ανάρτηση να μη «βουλιάζει» υπερβολικά όταν ανεβαίνουμε, ώστε να παραμένει ωφέλιμη διαδρομή διαθέσιμη. Αν η ανάρτηση κάτσει πολύ χαμηλά, τότε σε μια λακκούβα θα τερματίσει, μεταφέροντας όλο το χτύπημα στο πλαίσιο και στον αναβάτη.
Τι είναι η προφόρτιση
Η προφόρτιση ρυθμίζει ακριβώς αυτό: το σημείο λειτουργίας της ανάρτησης και την αρχική δύναμη που απαιτείται για να ξεκινήσει η συμπίεση.
Αν προσθέσουμε συνεπιβάτη και αποσκευές χωρίς να ρυθμίσουμε την προφόρτιση, η μοτοσυκλέτα θα «κάτσει» στο πίσω μέρος. Αυτό αλλάζει τη γεωμετρία και την κατανομή βάρους, ενώ καταναλώνει σημαντικό μέρος της διαδρομής της ανάρτησης πριν καν ξεκινήσουμε.
Με την προφόρτιση, συμπιέζουμε το ελατήριο εκ των προτέρων. Έτσι, αυξάνουμε την αντίσταση που προβάλλει η ανάρτηση στο να ξεκινήσει τη διαδρομή της, κρατώντας τη μοτοσυκλέτα στο σωστό ύψος παρά το επιπλέον βάρος.
Σημαντικές παρανοήσεις
- Το ελατήριο ΔΕΝ «σκληραίνει»: Σε ένα γραμμικό ελατήριο, η σκληρότητα παραμένει η ίδια. Είτε το έχεις προφορτίσει είτε όχι, για να συμπιεστεί ένα επιπλέον χιλιοστό απαιτεί την ίδια επιπλέον δύναμη. Η προφόρτιση απλώς μετατοπίζει το «κατώφλι» από το οποίο ξεκινά η συμπίεση της ανάρτησης.
- Η διαδρομή της ανάρτησης ΔΕΝ μειώνεται: Η διαδρομή ορίζεται από τον σχεδιασμό του αμορτισέρ, όχι από το ελατήριο. Ακόμα και με τέρμα προφόρτιση, η απόσταση που μπορεί να διανύσει το έμβολο του αμορτισέρ παραμένει η ίδια.
Προφορτίζοντας το ελατήριο, προσαρμόζουμε τη μοτοσυκλέτα στα μεταβαλλόμενα φορτία. Διατηρούμε τη σωστή γεωμετρία, την κατανομή βάρους και διασφαλίζουμε ότι η ανάρτηση θα έχει πάντα αρκετή διαδρομή για να απορροφήσει τις ανωμαλίες του δρόμου.
Πώς γίνεται η ρύθμιση στην πράξη
Η ρύθμιση της προφόρτισης είναι συνήθως μια απλή διαδικασία που γίνεται με δύο τρόπους, ανάλογα με τον τύπο του αμορτισέρ:
- Με «σκάλες» (Step-style): Είναι ο πιο συνηθισμένος τρόπος σε scooter και μικρές μοτοσυκλέτες. Στη βάση του ελατηρίου υπάρχει ένας περιστρεφόμενος δακτύλιος με διαδοχικά «σκαλοπάτια». Χρησιμοποιώντας το ειδικό κλειδί της εργαλειοθήκης (ή ακόμα και ένα στιβαρό κατσαβίδι σε ορισμένες περιπτώσεις), περιστρέφετε τον δακτύλιο. Κάθε σκάλα που ανεβαίνετε συμπιέζει περισσότερο το ελατήριο, αυξάνοντας την προφόρτιση για περισσότερο φορτίο.
- Με γαντζόκλειδο (C-Spanner): Εδώ συναντάμε δύο δακτυλίδια με σπείρωμα (παξιμάδι και κόντρα-παξιμάδι). Πρώτα ξεσφίγγετε το πάνω δακτυλίδι που λειτουργεί ως ασφάλεια και μετά περιστρέφετε το κάτω για να συμπιέσετε το ελατήριο στο ακριβές σημείο που θέλετε. Είναι η πιο «επαγγελματική» μέθοδος καθώς επιτρέπει μικρορυθμίσεις με ακρίβεια χιλιοστού.
Ρυθμίστε, πειραματιστείτε
Χρυσός κανόνας και «universal» ρυθμίσεις δεν υπάρχουν και όλα έχουν να κάνουν με το είδος του δίτροχου και τις αναρτήσεις που φέρει. Ο μόνος τρόπος να βρείτε τις ιδανικές ρυθμίσεις (solo, + αναβάτης, + αναβάτης και αποσκευές) είναι ο πειραματισμός, ώστε να κατανοήσετε το εύρος των ρυθμίσεων και την επίδραση τους. Σε κάθε περίπτωση, μην φοβάστε να πειράξετε την προφόρτιση. Δεν είναι μια μη αναστρέψιμη ρύθμιση «για πάντα», αλλά ένα απαραίτητο εργαλείο που πρέπει να χρησιμοποιείτε κάθε φορά που η μοτοσυκλέτα φορτώνεται. Μια σωστά ρυθμισμένη προφόρτιση δεν προσφέρει μόνο άνεση, αλλά κυρίως ασφάλεια, διατηρώντας τη σωστή γεωμετρία και τον έλεγχο της μοτοσυκλέτας σας σε κάθε συνθήκη.
