Κι όμως, δεν τα «φτιάχνουν ψεύτικα», υπάρχει σοβαρός λόγος που οι λαμαρίνες διαλύονται και «τσαλακώνουν» σε μια σύγκρουση
Όταν αντικρίζουμε το αποτέλεσμα που είχε ένα σοβαρό τροχαίο ατύχημα σε ένα αυτοκίνητο, η πρώτη, σχεδόν ενστικτώδης αντίδρασή μας στη θέα του εντελώς διαλυμένου μπροστινού μέρους, είναι ο τρόμος. Υποθέτουμε αμέσως το χειρότερο για την τύχη των επιβατών. Κι όμως, αυτή η εικόνα «απόλυτης καταστροφής» είναι το στοιχείο που έχει προστατέψει τους επιβαίνοντες.
Γιατί αυτό που λένε «οι λαμαρίνες φτιάχνονται» (ή βγαίνουν ΠΕ…) μπορεί να είναι τετριμμένο αλλά ισχύει και κατά κάποιο τρόπο το συμμερίζονται και οι αυτοκινητοβιομηχανίες. Επίσης, το «δεν τα φτιάχνουν όπως παλιά», ισχύει και αυτό. Ευτυχώς, θα πούμε εμείς…
Τα αυτοκίνητά μας σήμερα είναι σχεδιασμένα με μια φιλοσοφία αυτοθυσίας: καταστρέφονται ελεγχόμενα για να κρατήσουν εμάς ζωντανούς. Στην καρδιά αυτής της σωτήριας λογικής βρίσκονται οι ζώνες ελεγχόμενης παραμόρφωσης (crumple zones), ίσως το πιο υποτιμημένο αλλά ταυτόχρονα και το πιο σημαντικό επίτευγμα στην ιστορία της παθητικής ασφάλειας.
Τι είναι οι ζώνες παραμόρφωσης και πώς μας προστατεύουν
Με τον όρο «ζώνες παραμόρφωσης» αναφερόμαστε στα ειδικά σχεδιασμένα τμήματα του αμαξώματος που εντοπίζονται κυρίως στο μπροστινό και το πίσω μέρος του οχήματος, τα οποία κατασκευάζονται από υλικά και δομές που λυγίζουν, σπάνε και «τσαλακώνονται» με προκαθορισμένο σε μια σύγκρουση.
Για να καταλάβουμε την αξία τους, πρέπει να δούμε τι συμβαίνει στο επίπεδο της καθαρής Φυσικής. Όταν ένα όχημα κινείται, κουβαλάει μια τεράστια ποσότητα κινητικής ενέργειας. Όταν σταματά απότομα πάνω σε ένα εμπόδιο, αυτή η ενέργεια δεν εξαφανίζεται. πρέπει κάπου να διοχετευτεί.
Οι ζώνες παραμόρφωσης λοιπόν, επιτελούν δύο κρίσιμες λειτουργίες:
- Απορρόφηση και διάχυση ενέργειας: Αντί η ενέργεια της πρόσκρουσης να μεταφερθεί αυτούσια στο εσωτερικό του οχήματος, «ξοδεύεται» και καταναλώνεται στο να παραμορφώσει, να λυγίσει και να συμπιέσει τα μέταλλα της μάσκας, του καπό και των φτερών.
- Η σωτήρια μείωση των g: Η παραμόρφωση του μετάλλου λειτουργεί σαν ένα «μαξιλάρι» που επιβραδύνει το αυτοκίνητο σταδιακά. Ακόμα και αν αυτή η καθυστέρηση διαρκεί μόλις μερικά κλάσματα του δευτερολέπτου, είναι υπεραρκετή για να μειώσει δραματικά τις φονικές δυνάμεις επιβράδυνσης (τα περιβόητα G) που δέχεται το ανθρώπινο σώμα και τα εσωτερικά του όργανα.
Το σωτήριο «κλουβί»
Η αποτελεσματικότητα των ζωνών παραμόρφωσης βασίζεται σε μια έξυπνη αντίθεση. Ενώ το μπροστινό και το πίσω μέρος του αυτοκινήτου έχουν σκοπίμως σχεδιαστεί ώστε να παραμορφώνονται σε μεγάλο βαθμό σε περίπτωση σύγκρουσης, η καμπίνα των επιβατών, ακολουθεί την ακριβώς αντίθετη λογική.
Πρόκειται για τον κλωβό ασφαλείας, ο οποίος κατασκευάζεται από ατσάλι υπέρ-υψηλής αντοχής και ενισχυμένες δοκούς. Το σκεπτικό είναι απλό, το αυτοκίνητο «θυσιάζει» τις περιφερειακές δομές του για να διατηρήσει τον πυρήνα του ανέπαφο, εμποδίζοντας ταυτόχρονα βαριά μηχανικά μέρη (όπως ο κινητήρας) να εισβάλουν στον χώρο των επιβατών και να τραυματίσουν τα πόδια τους.
Όλα αυτά, τα οφείλουμε σε μια εταιρεία (και όχι, δεν είναι η Volvo)
Όταν η κουβέντα στρέφεται στην ασφάλεια των αυτοκινήτων, η κοινή γνώμη την σχετίζει με την Volvo. Η σουηδική εταιρεία, έχει κερδίσει επάξια τη θέση της στην ιστορία, κυρίως επειδή εφηύρε τη ζώνη ασφαλείας τριών σημείων και, σε μια σπάνια κίνηση αλτρουισμού, άφησε την πατέντα ελεύθερη για όλους τους κατασκευαστές.
Ωστόσο, η ιστορική αλήθεια κρύβει έναν ακόμη τεράστιο συνδιαμορφωτή της παθητικής ασφάλειας που συχνά παραβλέπεται: τη Mercedes-Benz.
Ήταν 1959 όταν η γερμανική εταιρεία παρουσίασε στην αγορά την εμβληματική σειρά των W111 μοντέλων. Αυτά ήταν τα πρώτα αυτοκίνητα παραγωγής στην ιστορία που ενσωμάτωναν τη δομή των ζωνών παραμόρφωσης.
Ο άνθρωπος πίσω από αυτή την επανάσταση ήταν ο ιδιοφυής Ούγγρος μηχανικός της Mercedes, Béla Barényi. Ο Barényi, ο οποίος θεωρείται σήμερα ο «πατέρας της παθητικής ασφάλειας», είχε συλλάβει την ιδέα ήδη από το 1951. Κατέρριψε την τότε κυρίαρχη θεωρία που ήθελε τα αυτοκίνητα να είναι άκαμπτα σαν άρματα μάχης και χώρισε το όχημα σε τρία τμήματα: μαλακό μπροστά, σκληρό στη μέση, μαλακό πίσω. Με αυτή του την πατέντα, η Mercedes-Benz έθεσε τα θεμέλια πάνω στα οποία σχεδιάζεται κάθε σύγχρονο αυτοκίνητο που κυκλοφορεί στους δρόμους σήμερα.
Πώς οι Ζώνες Παραμόρφωσης Άλλαξαν τον Κόσμο
Πριν από τη δεκαετία του 1960, τα αυτοκίνητα κατασκευάζονταν με βαριά και άκαμπτα σασί. Σε μια σύγκρουση, το όχημα μπορούσε να βγει σχετικά αλώβητο αλλά οι επιβάτες έχαναν τη ζωή τους η τραυματίζονταν σοβαρά. Η έλλειψη ελαστικότητας σήμαινε ότι η ενέργεια μεταφερόταν απευθείας στους ανθρώπους, ενώ το τιμόνι συχνά μετατρεπόταν σε φονικό όπλο που εισχωρούσε στον θώρακα του οδηγού.
Η καθιέρωση των ζωνών ελεγχόμενης παραμόρφωσης άλλαξε ριζικά τα στατιστικά των τροχαίων παγκοσμίως:
- Συμβατότητα με άλλα συστήματα: Οι ζώνες παραμόρφωσης «αγοράζουν» πολύτιμο χρόνο (ms), επιτρέποντας στις ζώνες ασφαλείας και στους αερόσακους να ανοίξουν και να συγκρατήσουν το σώμα με τον βέλτιστο τρόπο.
- Μείωση Θνησιμότητας: Σύμφωνα με διεθνείς οργανισμούς οδικής ασφάλειας (όπως το Euro NCAP και το IIHS), η εισαγωγή αυτών των δομών, σε συνδυασμό με τα σύγχρονα crash tests, μείωσε τη θνησιμότητα σε σφοδρές συγκρούσεις κατά περισσότερο από 60% μέσα σε λίγες δεκαετίες.
- Αποτροπή Μόνιμων Αναπηριών: Πέρα από τις ζωές που σώθηκαν, εκατοντάδες χιλιάδες οδηγοί και επιβάτες γλίτωσαν από σοβαρούς ακρωτηριασμούς ή μόνιμες βλάβες στα εσωτερικά όργανα, καθώς οι δυνάμεις G κρατήθηκαν κάτω από τα όρια της ανθρώπινης αντοχής.
Το σήμερα
Σήμερα, η τεχνολογία έχει προχωρήσει τόσο πολύ που οι αυτοκινητοβιομηχανίες χρησιμοποιούν υπερυπολογιστές και μοντέλα προσομοίωσης για να μελετήσουν το πώς θα «τσαλακωθεί» ακόμα και το παραμικρό τμήμα ενός μοντέλου πριν αυτό βγει στην παραγωγή.
Την επόμενη φορά, λοιπόν, που θα δείτε στον δρόμο ή στις ειδήσεις ένα τρακαρισμένο αυτοκίνητο που έχει γίνει «φυσαρμόνικα», μην βιαστείτε να επικρίνετε την ποιότητα των υλικών του. Αντίθετα, σκεφτείτε ότι η επιστήμη της φυσικής, το όραμα του Béla Barényi, η πρωτοπορία της Mercedes-Benz και η εξέλιξη της παθητικής ασφάλειας πέτυχαν τον σκοπό τους.
