Ο χρονισμός του κινητήρα είναι από εκείνα τα μηχανικά σημεία που ο οδηγός συνήθως θυμάται μόνο όταν εμφανιστεί πρόβλημα. Κι όμως, είτε μιλάμε για ιμάντα χρονισμού είτε για καδένα χρονισμού, ο ρόλος τους είναι καθοριστικός: συγχρονίζουν την κίνηση του στροφάλου με τους εκκεντροφόρους, ώστε οι βαλβίδες και τα έμβολα να δουλεύουν με απόλυτη ακρίβεια.
Αν αυτός ο συγχρονισμός χαθεί, η ζημιά μπορεί να είναι από σοβαρή έως καταστροφική. Η βασική διαφορά είναι ότι ο ιμάντας χρονισμού είναι αναλώσιμο εξάρτημα και θέλει προληπτική αλλαγή, ενώ η καδένα χρονισμού θεωρητικά έχει μεγαλύτερη διάρκεια ζωής. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι είναι «αιώνια». Και στις δύο περιπτώσεις, η αμέλεια μπορεί να κοστίσει πολύ ακριβά.
Ιμάντας χρονισμού: Πότε αλλάζει
Ο ιμάντας χρονισμού έχει συγκεκριμένο διάστημα αντικατάστασης, το οποίο ορίζει ο κατασκευαστής. Συνήθως η αλλαγή γίνεται περίπου κάθε 60.000 έως 120.000 km, ή ανά 5 έως 10 χρόνια, ανάλογα με τον κινητήρα, τη χρήση και τις οδηγίες του service book. Το σημαντικό είναι ότι δεν μετράνε μόνο τα χιλιόμετρα, αλλά και ο χρόνος. Ακόμη κι αν ένα αυτοκίνητο έχει κάνει λίγα χιλιόμετρα, ο ιμάντας γερνάει. Το υλικό του επηρεάζεται από τη θερμοκρασία, την υγρασία, τα λάδια, τη σκόνη και τη φυσιολογική φθορά. Έτσι, ένα αυτοκίνητο που κινείται σπάνια δεν είναι απαραίτητα ασφαλές αν ο ιμάντας του είναι παλιός. Στην πράξη, η σωστή προσέγγιση είναι απλή: δεν περιμένεις να ακούσεις θόρυβο ή να εμφανιστεί σύμπτωμα. Ο ιμάντας αλλάζει προληπτικά, στο προβλεπόμενο διάστημα. Αν κοπεί, είναι ήδη αργά.
Τι αλλάζουμε μαζί με τον ιμάντα
Στις περισσότερες περιπτώσεις δεν αλλάζει μόνο ο ιμάντας. Μαζί του αντικαθίστανται συνήθως τα τεντωτήρια, τα ράουλα και, σε αρκετούς κινητήρες, η αντλία νερού, αν παίρνει κίνηση από τον ίδιο μηχανισμό. Αυτό γίνεται γιατί ένα φθαρμένο ρουλεμάν, ένα προβληματικό τεντωτήρι ή μια αντλία που κολλάει μπορούν να προκαλέσουν την ίδια καταστροφή με έναν κομμένο ιμάντα. Με λίγα λόγια, δεν έχει νόημα να αλλαχθεί μόνο ο ιμάντας και να μείνουν παλιά τα περιφερειακά του. Το κόστος της εργασίας είναι ήδη σημαντικό, άρα η σωστή λύση είναι να γίνει ολοκληρωμένο service χρονισμού.
Καδένα χρονισμού: Είναι όντως για πάντα;
Η καδένα χρονισμού είναι μεταλλική και βρίσκεται συνήθως μέσα στον κινητήρα, λιπαινόμενη από το λάδι. Γι’ αυτό και έχει πολύ μεγαλύτερη διάρκεια ζωής από έναν ιμάντα. Σε αρκετούς κινητήρες μπορεί να αντέξει για πολλά χρόνια και πολλά χιλιόμετρα χωρίς αλλαγή. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι δεν φθείρεται. Με τον χρόνο μπορεί να τεντώσει, να εμφανίσει θόρυβο, να επηρεάσει τον χρονισμό ή να δημιουργήσει προβλήματα στην εκκίνηση και τη λειτουργία του κινητήρα. Πολύ σημαντικό ρόλο παίζει και η συντήρηση. Τα καθυστερημένα service, το λάθος λάδι ή η κακή λίπανση μπορούν να μειώσουν αισθητά τη ζωή της καδένας και των τεντωτήρων της. Τα πιο συνηθισμένα σημάδια προβλήματος είναι μεταλλικός θόρυβος στην εκκίνηση, κροτάλισμα από τον κινητήρα, ασταθής λειτουργία, μειωμένη απόδοση ή ένδειξη check engine. Αν εμφανιστούν τέτοια συμπτώματα, ο έλεγχος πρέπει να γίνει άμεσα.
Πόσο κινδυνεύει ο κινητήρας αν χαλάσει ο χρονισμός
Ο κίνδυνος είναι μεγάλος, ειδικά στους περισσότερους σύγχρονους κινητήρες, όπου οι ανοχές είναι μικρές. Αν ο ιμάντας κοπεί ή η καδένα πηδήξει δόντι, ο συγχρονισμός χάνεται. Τότε οι βαλβίδες μπορεί να συγκρουστούν με τα έμβολα, προκαλώντας στραβωμένες βαλβίδες, ζημιά στην κυλινδροκεφαλή, φθορές στα έμβολα ή ακόμη και ολοκληρωτική καταστροφή του κινητήρα. Στην καλύτερη περίπτωση, ο κινητήρας απλώς θα σβήσει και δεν θα παίρνει μπροστά. Στη χειρότερη, η επισκευή μπορεί να απαιτήσει άνοιγμα μοτέρ ή αντικατάσταση κινητήρα. Γι’ αυτό και ο χρονισμός δεν είναι σημείο στο οποίο χωράει αναβολή.
Τι πρέπει να θυμάται ο οδηγός
Αν το αυτοκίνητο έχει ιμάντα χρονισμού, η αλλαγή γίνεται αυστηρά με βάση το πρόγραμμα του κατασκευαστή. Αν δεν υπάρχει σαφές ιστορικό service, ειδικά σε μεταχειρισμένο αυτοκίνητο, η ασφαλέστερη επιλογή είναι να γίνει άμεσα αντικατάσταση. Είναι προτιμότερο να πληρώσεις ένα προληπτικό service παρά να ρισκάρεις σοβαρή ζημιά στον κινητήρα. Αν το αυτοκίνητο έχει καδένα χρονισμού, δεν σημαίνει ότι ξεχνάς το θέμα για πάντα. Θέλει σωστά και τακτικά service, ποιοτικό λάδι στις προδιαγραφές του κατασκευαστή και άμεσο έλεγχο αν εμφανιστεί θόρυβος ή δυσλειτουργία. Ο χρονισμός είναι από τα πιο κρίσιμα συστήματα ενός κινητήρα. Δεν φαίνεται, δεν απασχολεί καθημερινά τον οδηγό και συχνά δεν προειδοποιεί πριν τη ζημιά. Όταν όμως αστοχήσει, οι συνέπειες μπορεί να είναι δυσανάλογα ακριβές. Γι’ αυτό η προληπτική αλλαγή του ιμάντα και ο σωστός έλεγχος της καδένας είναι από τις πιο σημαντικές κινήσεις για τη μακροζωία κάθε κινητήρα.
Τι κρατάμε;
- Ο ιμάντας χρονισμού αλλάζει προληπτικά, συνήθως βάσει χιλιομέτρων ή χρόνου, γιατί αν κοπεί δεν υπάρχει δεύτερη ευκαιρία.
- Η καδένα χρονισμού αντέχει περισσότερο, αλλά δεν είναι «αιώνια» και μπορεί να τεντώσει ή να θορυβεί αν η συντήρηση είναι κακή.
- Μαζί με τον ιμάντα πρέπει να αλλάζουν και τεντωτήρες, ράουλα και συχνά η αντλία νερού, ώστε να μη μείνει αδύναμος κρίκος στο σύστημα.
- Αν χαθεί ο χρονισμός, ο κινητήρας κινδυνεύει σοβαρά, με πιθανές ζημιές σε βαλβίδες, έμβολα και κυλινδροκεφαλή.
